Livre de Daniel - Chapitre 2
Chapitre 2
La deuxième année de son règne, Nabucodonosor eut des songes, et le sommeil quitta son esprit troublé. Dn 2, 1 : En eil bloavezh eus ren Nabouko-donozor, e teuas dezhañ huñvreoù ; ha nec’het e voe e spered ken ne oa ken evit kousket.
Le roi fit appeler les magiciens, les mages, les enchanteurs et les devins, pour qu’ils interprètent les songes du roi. Ils arrivèrent et se tinrent en présence du roi. Dn 2, 2 : Hag e lakaas ar roue gervel divinourien, achantourien, sorserien, Kaldeidi evit displegañ d’ar roue petra 'oa e huñvreoù. Hag ar re-mañ a erruas hag en em zalc’has dirak ar roue.
Le roi leur dit : « J’ai eu un songe, et mon esprit est troublé par le désir de le comprendre. » Dn 2, 3 : Hag e lavaras dezho ar roue : "Un huñvre a zo deuet din, hag ez eo nec’het va spered o klask gwelout sklaer en huñvre-se".
Les devins dirent au roi en araméen : « Ô roi, puisses-tu vivre à jamais ! Raconte le songe à tes serviteurs, et nous en donnerons l’interprétation. » Dn 2, 4 : Hag e lavaras ar Galdeidi d’ar roue, en arameeg : Buhez dit da viken ! Lavar an huñvre d’az servijerien, ha ni a zisplego an diskleriadur anezhañ".
Le roi répondit aux devins : « Je n’ai qu’une parole ! Faites-moi connaître le songe et son interprétation, sinon vous serez mis en pièces et vos maisons ne seront plus que décombres. Dn 2, 5 : Hag e respontas ar roue en ur lavarout d’ar Galdeidi : "Un dra ganin a zo divizet : mar ne rit ket din gouzout peseurt huñvre am eus graet hag an displegadur anezhañ, e vezot dispennet a dammoù hag ho tiez lakaet da vezañ teil.
Par contre, si vous me faites connaître le songe et son interprétation, vous recevrez de moi des cadeaux, des récompenses et de grands honneurs. Faites-moi donc connaître le songe et son interprétation. » Dn 2, 6 : Ma tisklerit din va huñvre avat, hag an displegadur anezhañ, neuze ho po diganin donezonoù ha goproù hag enorioù bras ! Roit din eta sklerijenn war va huñvre, hag an displegadur anezhañ !"
Pour la deuxième fois, ils répondirent : « Que le roi dise le songe à ses serviteurs, et nous en ferons connaître l’interprétation. » Dn 2, 7 : Respont a rejont evit an eil gwech : "Ra lavaro ar roue, emezo, e huñvre d’e servijerien ; ha ni a roio an displegadur anezhañ !"
Mais le roi répondit : « Bien entendu, vous cherchez à gagner du temps, maintenant que j’ai donné ma parole ! Dn 2, 8 : Respont a reas ar roue en ur lavarout : "Gwelout mat a ran emaoc’h o klask gounid amzer dre ma welit pezh am eus divizet...
Si vous ne me faites pas connaître le songe, il n’y aura pour vous qu’une seule sentence. Vous êtes complices et vous me tenez des discours mensongers et retors pour tromper le temps. Racontez-moi le songe, et je saurai que vous m’en ferez connaître l’interprétation. » Dn 2, 9 : Ac’hanta ! Ma ne zisklerit ket va huñvre din sklaer ha fraezh, ne vo nemet ur setañs evidoc’h ! En em glevet oc’h da gontañ din traoù gaouiat ha diwir, gant ar soñj e cheñcho an traoù gant an amzer... Lavarit din va huñvre ! Ha me a ouio e c’hellit ivez diskleriañ din he ster.
Les devins répondirent au roi : « Personne au monde ne peut faire connaître ce que demande le roi. D’ailleurs, aucun roi, si grand et si puissant soit-il, n’a encore demandé une chose pareille à un magicien, un mage ou un devin. Dn 2, 10 : Respont a reas ar Galdeidi d’ar roue en ur gouest da ziskleriañ ar pezh a c’houlenn ar roue ! Gant-se n’eus Roue ebet, daoust pegen bras ha galloudek e vefe, en defe goulennet biskoazh kement-all digant divinour pe achantour pe Galdead !
Ce que le roi demande est si difficile que seuls les dieux, dont la demeure n’est pas parmi les hommes, pourraient le faire connaître au roi. » Dn 2, 11 : Re ziaes eo ar pezh a c’houlenn ar roue ! N’eus den ebet gouest da ziskleriañ kement-se d’ar roue, nemet an doueed o-unan a vefe... met ar re-se n’emaint ket o chom e-touez an dud !"
Alors, le roi laissa exploser une terrible colère, et il ordonna de faire exécuter tous les sages de Babylone. Dn 2, 12 : Gant kement-se, ez eas ar Roue e-maez anezhañ e-unan hag e fuloras ruz, hag e roas urzh da lazhañ holl furien Babilon.
La condamnation à mort des sages fut promulguée, et l’on fit chercher Daniel et ses compagnons pour les faire mourir. Dn 2, 13 : Embannet e voe an dekred e oa holl furien Babilon da vezañ lazhet. Ha kerc’het e voe Daniel hag e geneiled evit bezañ lazhet.
Mais Daniel, en des paroles sages et prudentes, s’adressa à Aryok, chef des gardes du roi, qui s’apprêtait à faire mourir les sages de Babylone. Dn 2, 14 : Neuze Daniel a eilgerias gant poell ha furnez da Ariok, mestr gwarded ar roue, a oa o vont da lazhañ furien Babilon.
Il parla ainsi à Aryok, l’officier du roi : « Pourquoi la sentence du roi est-elle si dure ? » Et Aryok l’expliqua à Daniel. Dn 2, 15 : Komz a reas en ur lavarout da Ariok : "Perak en deus douget ar roue un dekred ken garv ?" Neuze e roas Ariok an afer da gompren da Zaniel.
Daniel alla demander au roi de lui accorder un délai pour faire connaître au roi l’interprétation du songe. Dn 2, 16 : Ha Daniel a bignas da c’houlenn digant ar roue ma vefe roet un tamm dale dezhañ da c’hellout reiñ an displegadur d’ar roue.
Puis, Daniel retourna chez lui et mit au courant de l’affaire Ananias, Misaël et Azarias, ses compagnons. Dn 2, 17 : Neuze e tistroas Daniel d’ar gêr, da gas ar c’heloù d’e geneiled Ananias, Misael hag Azarias ;
Il leur demanda d’implorer la miséricorde du Dieu du ciel à propos de ce mystère, pour qu’on n’exécute pas Daniel et ses compagnons avec les autres sages de Babylone. Dn 2, 18 : ha d’o lakaat da c’houlenn gras Doue an Neñvoù diwar-benn an dra guzh-se evit na vefe ket lakaet d’ar marv Daniel hag e geneiled da heul Furien all Babilon.
Alors, dans une vision nocturne, le mystère fut révélé à Daniel. Et Daniel bénit le Dieu du ciel. Dn 2, 19 : Neuze dre ur weledigezh en noz e voe dizoloet ar sekred da Zaniel, hag e trugarekaas Daniel Doue an Neñvoù
Daniel prit la parole et dit : « Béni soit le nom de Dieu depuis toujours et à jamais. À lui la sagesse et la force ! Dn 2, 20 : en ur lavarout : "Ra vezo benniget anv Doue a viskoazh ha da virviken rak dezhañ eo ar Furnez hag ar Galloud,
Lui qui fait changer les âges et les temps, il renverse des rois, il en établit d’autres ; aux sages il donne la sagesse, et l’intelligence à ceux qui savent discerner. Dn 2, 21 : Eñ eo a gemm an amzerioù hag ar mareoù ; kas a ra kuit rouaned hag e sav en-dro reoù all, reiñ a ra furnez d’ar furien, ha gouiziegezh d’ar re a zo gouest da gompren.
Lui qui révèle profondeurs et secrets, il connaît ce qui est dans les ténèbres, et la lumière demeure auprès de lui. Dn 2, 22 : Eñ eo a zizolo an traoù don ha kuzh, a oar kement a zo en deñvalijenn, rak gantañ emañ ar sklerijenn o chom.
À toi, Dieu de mes pères, mon action de grâce et ma louange, car tu m’as donné la sagesse et la force, et maintenant tu m’as fait connaître ce que nous t’avons demandé, puisque tu nous as fait connaître ce qui concerne le roi. » Dn 2, 23 : Deoc’h, o Doue va zadoù-kozh, e rentan trugarez ha meuleudi, rak furnez ha galloud hoc’h eus roet din, bremañ, oc’h ober din gouzout ar pezh hon eus goulennet diganit pa hoc’h eus roet din sekred ar roue da anavezout.
Après quoi, Daniel alla chez Aryok, que le roi avait chargé d’exécuter les sages de Babylone. Il entra et lui parla ainsi : « N’exécute pas les sages de Babylone ! Conduis-moi devant le roi. Je ferai connaître au roi l’interprétation du songe. » Dn 2, 24 : War-se, ez eas Daniel da gaout Ariok, a oa karget gant ar roue da lakaat Furien Babilon d’ar marv, hag evel-hen e lavaras dezhañ : "Na laka ket d’ar marv Furien Babilon ! Kas ac’hanon dirak ar roue, hag an displegadur a roin d’ar roue".
En toute hâte, Aryok conduisit Daniel devant le roi et lui parla ainsi : « Parmi les déportés de Juda, j’ai trouvé un homme qui donnera l’interprétation au roi. » Dn 2, 25 : Ariok neuze, mall warnañ, a reas da Zaniel mont dirak ar roue ; hag evel-hen e lavaras dezhañ : "Kavet em eus un den e-touez mibien harluet Youda, hag a roio an displegadur d’ar roue".
Prenant la parole, le roi dit à Daniel, surnommé Beltassar : « Peux-tu me faire connaître ce que j’ai vu en songe et son interprétation ? » Dn 2, 26 : Respont a reas ar roue en ur lavarout da Zaniel, a oa e anv Baltasar : "Ha gouest out da reiñ din da c’houzout peseurt huñvre am eus gwelet ha petra eo ar ster anezhañ ?"
En présence du roi, Daniel répondit : « Le mystère sur lequel le roi s’interroge, des sages, des mages, des magiciens ou des astrologues ne peuvent le faire connaître au roi. Dn 2, 27 : Respont a reas Daniel dirak ar roue, en ur lavarout : "Ar sekred emañ ar roue o c’houlenn displegañ n’eo ket ar furien, nag ar vajed, nag an achantourien nag an divinourien ne c’hellint e ziskleriañ d’ar roue.
Mais, dans les cieux, il y a un Dieu qui révèle les mystères et fait connaître au roi Nabucodonosor ce qui arrivera à la fin des jours. Ton songe et les visions de ton esprit sur ton lit, les voici. Dn 2, 28 : Koulskoude ez eus un Doue en Neñv, a zizolo an traoù kuzh, hag en deus roet da c’houzout d’ar roue Naboukodonozor petra a c’hoarvezo goude an deizioù-mañ. Da huñvre, ha gweledigezhioù da benn war da wele, setu-int amañ :
Ô roi, sur ton lit, des pensées ont surgi à ton esprit au sujet de ce qui arrivera par la suite. Celui qui révèle les mystères t’a fait connaître ce qui arrivera. Dn 2, 29 : Te, o roue, edos, o prederiañ war da wele war ar pezh a c’hoarvezo en amzer da zont, hag an hini a zizolo an traoù kuzh en deus graet dit gouzout petra a c’hoarvezo.
Quant à moi, ce n’est pas à cause d’une sagesse qui, en moi, serait supérieure à celle de tout être vivant, que le mystère m’a été révélé ; mais c’est afin que l’on fasse connaître au roi l’interprétation, et que tu connaisses les pensées de ton cœur. Dn 2, 30 : Evidon-me avat, n’eo ket dre ma vefe ennon ur furnez dreist da furnez kement den a vev war an douar ez eo bet dizoloet din ar sekred ; met evit ma vo roet da c’houzout d’ar roue an displegadur, ha ma anavezi prederioù da galon.
Ô roi, voici ta vision : une énorme statue se dressait devant toi, une grande statue, extrêmement brillante et d’un aspect terrifiant. Dn 2, 31 : Te, o Roue, a oa o sellout ha setu un delwenn, unan vras. Bras-divent e oa, ha dreist-par ar sked anezhi ! En he sav edo dirazout, spontus da welout.
Elle avait la tête en or fin ; la poitrine et les bras, en argent ; le ventre et les cuisses, en bronze ; Dn 2, 32 : Ar skeudenn-se a oa he fenn en aour peurc’hlan ; he bruched hag he divrec’h en arc’hant ; he c’hof hag he divorzhed en arem,
ses jambes étaient en fer, et ses pieds, en partie de fer, en partie d’argile. Dn 2, 33 : he divc’har en houarn, he zreid, ul lod en houarn hag ul lod e pri.
Tu étais en train de regarder : soudain une pierre se détacha d’une montagne, sans qu’on y ait touché ; elle vint frapper les pieds de fer et d’argile de la statue et les pulvérisa. Dn 2, 34 : O sellout edos... p’en em zistagas ur maen, hep sikour dorn den ebet hag e teuas da skeiñ ouzh an delwenn, en he zreid houarn ha pri, hag o bruzunas.
Alors furent pulvérisés tout ensemble le fer et l’argile, le bronze, l’argent et l’or ; ils devinrent comme la paille qui s’envole en été, au moment du battage : ils furent emportés par le vent sans laisser de traces. Quant à la pierre qui avait frappé la statue, elle devint un énorme rocher qui remplit toute la terre. Dn 2, 35 : Neuze e voe bruzunet war-un-dro an houarn, ar pri, an arem, an arc’hant hag an aour hag e teujont da vezañ evel ar pell war al leurioù en hañv ; skubet e voent kuit gant an avel : roud ebet ne vanas anezho. Hag ar maen en devoa skoet ouzh an delwenn a zeuas da vezañ ur menez bras a gargas an douar a-bezh.
Voici le songe ; et maintenant, en présence du roi, nous allons en donner l’interprétation. Dn 2, 36 : Setu an huñvre. Hag an displeg anezhañ a lavarimp dirak ar Roue !
C’est à toi, le roi des rois, que le Dieu du ciel a donné royauté, puissance, force et gloire. Dn 2, 37 : Te, o roue, a zo roue ar rouaned ! Doue an Neñvoù en deus roet dit rouantelezh, galloud, nerzh ha gloar.
C’est à toi qu’il a remis les enfants des hommes, les bêtes des champs et les oiseaux du ciel, quelle que soit leur demeure ; c’est toi qu’il a rendu maître de toute chose : la tête d’or, c’est toi. Dn 2, 38 : Ha kement tachenn-douar m’emañ enni o chom bugale an dud, loened ar maezioù, pe laboused an Neñvoù, en deus lakaet etre da zaouarn, ha graet ac’hanout ar mestr warno holl. Ar penn-aour, te an hini eo !
Après toi s’élèvera un autre royaume inférieur au tien, ensuite un troisième royaume, un royaume de bronze qui dominera la terre entière. Dn 2, 39 : War da lerc’h e savo ur rouantelezh all, disteroc’h eget da hini, ha goude c’hoazh un teirvet rouantelezh, a vo en arem, hag a reno war ar bed a-bezh.
Il y aura encore un quatrième royaume, dur comme le fer. De même que le fer brise et écrase tout, de même, il pulvérisera et brisera tous les royaumes. Dn 2, 40 : Ar bedervet rouantelezh a vo kreñv evel houarn ; hag e-giz an houarn a vruzun hag a zrailh pep tra, evel an houarn a freuz pep tra, e vruzuno, e freuzo.
Tu as vu les pieds qui étaient en partie d’argile et en partie de fer : en effet, ce royaume sera divisé ; il aura en lui la force du fer, comme tu as vu du fer mêlé à l’argile. Dn 2, 41 : Hag ar pezh ac’h eus gwelet, treid ha bizied-treid hanter e pri-pod, hanter en houarn, ar rouantelezh-se a vo dizunvan. Met bez e vo ennañ un tamm eus dalc’h an houarn, rak gwelet ac’h eus an houarn mesket gant pri gwak.
Ces pieds en partie de fer et en partie d’argile signifient que le royaume sera en partie fort et en partie faible. Dn 2, 42 : Ar bizied treid, lod en houarn a vo darn anezho houarn ha darn all a vo pri ; lod eus ar rouantelezh a vo kreñv ha lod a vo bresk.
Tu as vu le fer associé à l’argile parce que les royaumes s’uniront par des mariages ; mais ils ne tiendront pas ensemble, de même que le fer n’adhère pas à l’argile. Dn 2, 43 : Gwelet ec’h eus houarn mesk-ha-mesk gant pri-raz, mesket e vezint gant had den, met ne vezint ket unanet an eil ouzh egile ; evel m’en em unan ket an houarn gant ar pri.
Or, au temps de ces rois, le Dieu du ciel suscitera un royaume qui ne sera jamais détruit, et dont la royauté ne passera pas à un autre peuple. Ce dernier royaume pulvérisera et anéantira tous les autres, mais lui-même subsistera à jamais. Dn 2, 44 : En amzer ar rouaned-se e savo Doue an Neñvoù ur Rouantelezh ha ne vo diskaret biken, na lezet da vont gant pobl all ebet. Dispenn ha distrujañ a raio-hi an holl rouantelezhioù-se, hag hi hec’h-unan a bado da virviken,
C’est ainsi que tu as vu une pierre se détacher de la montagne sans qu’on y ait touché, et pulvériser le fer, le bronze, l’argile, l’argent et l’or. Le grand Dieu a fait connaître au roi ce qui doit ensuite advenir. Le songe disait vrai, l’interprétation est digne de foi. » Dn 2, 45 : evel m’ac’h eus gwelet ar maen oc’h en em zistagañ diouzh ar menez, hep sikour dorn ebet, hag o terriñ an houarn, an arem, ar pri, an arc’hant hag an aour. Roet en deus an Doue Meur da anaout d’ar roue ar pezh a zle c’hoarvezout en amzer da zont. Gwirion ez eo an huñvre ha sur an diskleriadur anezhi".
Alors, le roi Nabucodonosor tomba face contre terre. Se prosternant devant Daniel, il ordonna qu’on lui présente une offrande de céréales et un sacrifice d’agréable odeur. Dn 2, 46 : Neuze e kouezhas ar roue Nabouko-donozor war e zremm hag e stouas dirak Daniel, hag e lavaras aberzhañ dirazañ profoù ha frondoù mat.
Le roi prit la parole et dit à Daniel : « En vérité, votre Dieu est le Dieu des dieux, le Seigneur des rois, celui qui révèle les mystères, puisque tu as su nous révéler ce mystère. » Dn 2, 47 : Respont a reas ar roue da Zaniel en ur lavarout : "E gwirionez, eo ho Toue a zo Doue an doueoù hag Aotrou ar rouaned ; ha dizoloer ar c’hevrinoù, peogwir ec’h eus gallet dizoleiñ ar c’hevrinoù-se".
Puis le roi conféra un rang élevé à Daniel et lui offrit de riches et nombreux cadeaux. Il lui donna autorité sur toute la province de Babylone et en fit le préfet suprême de tous les sages de Babylone. Dn 2, 48 : Neuze ar roue a savas Daniel d’ur plas uheloc’h, donezonoù bras ha niverus a roas dezhañ, hag ober a reas anezhañ gouarner holl rannvro Vabilon, ha pennrener war holl furien Vabilon.
Daniel demanda au roi de confier l’administration de la province de Babylone à Sidrac, Misac et Abdénago. Quant à Daniel, il était à la cour du roi. Dn 2, 49 : Ha Daniel a c’houlennas digant ar Roue lakaat e penn mererezh rannvro Babilon, Sadrak, Mesak hag Abed-Nego : hag eñ, Daniel, a oa ouzh dor ar Roue.
