Aller au contenu
Accueil » Bible en breton » Ancien Testament en breton » Premier Livre des Martyrs d’Israël » Chapitre 5

Premier Livre des Martyrs d’Israël - Chapitre 5

Levr : Levr kentañ ar Vakabeed
Chapitre : 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16

Chapitre 5



Lorsque les nations d’alentour apprirent que l’autel des sacrifices avait été reconstruit et le sanctuaire restauré dans son état antérieur, elles en furent très irritées. 1M 5, 1 : Degouezhout a reas d’ar Broadoù tro-war-dro klevout e oa bet adsavet an aoter hag adkempennet ar Santual evel diagent, hag e voent kounnaret-bras ;

Elles prirent la décision de supprimer les descendants de Jacob qui vivaient au milieu d’elles, et commencèrent à en tuer parmi le peuple pour les exterminer. 1M 5, 2 : hag e tivizjont distrujañ gouenn Jakob, ar re anezho a oa en o metoù ; hag en em lakjont da lazhañ e-touez ar bobl ha da zistrujañ.

Judas faisait la guerre aux fils d’Ésaü en Idumée, au pays d’Akrabattène, parce qu’ils encerclaient Israël. Il les frappa durement, les refoula et ramassa le butin. 1M 5, 3 : Emgann a rae Judas a-enep mibien Esaou en Idoumea, e bro an Akrabatane, dre ma oant o c’hronnañ Israel ; skeiñ a reas warno un taol bras, o bountañ en-dro ha tapout o dibourc’hioù.

Puis il se souvint de la méchanceté des fils de Baïane. Ils étaient un piège et un obstacle pour le peuple, par les embuscades qu’ils dressaient sur les chemins. 1M 5, 4 : Soñj en devoe neuze eus fallagriezh mibien Vaian, a oa evit ar bobl ur roued hag ur skoilh, ouzh o antellañ war o hentoù.

Il les enferma dans leurs tours, les assiégea et les voua à l’anathème. Il incendia leurs tours avec tous ceux qui s’y trouvaient. 1M 5, 5 : O serriñ a reas en tourioù, o sichañ, o anaoueañ, ha tangwallañ o zourioù en tan gant an holl re a oa e-barzh.

Ensuite, il se rendit chez les fils d’Ammone. Il y trouva une forte troupe et un peuple nombreux, conduit par Timothée. 1M 5, 6 : Hag e tremenas da vetoù mibien Amon, hag e kavas un nerzh kreñv hag ur bobl niverus ha Timozeos ouzh o ren.

Il leur livra un grand nombre de combats, si bien que ceux-ci furent écrasés devant lui et vaincus. 1M 5, 7 : Emgannoù niverus a reas a-enep dezho, o flastrañ a reas dirazañ hag o c’hannañ.

Il emporta d’assaut Jazer, ainsi que les villages qui en dépendent, puis il revint en Judée. 1M 5, 8 : Hag e tapas Jazer hag he c’hêriadennoù hag e tistroas da Judea.

Les païens de Galaad se liguèrent contre les gens d’Israël établis sur leur territoire, afin de les exterminer. Ceux-ci se réfugièrent dans la forteresse de Dathéma. 1M 5, 9 : En em genstrollañ a reas ar Broadoù a oa er Galaad a-enep an Israeliz a oa en o ziriad, evit o c’has da get, hag e tec’has ar re-mañ da greñvlec’h Datema.

De là, ils envoyèrent des lettres à Judas et à ses frères, pour leur dire : « Les nations païennes d’alentour sont liguées contre nous, afin de nous exterminer. 1M 5, 10 : Kas a rejont lizhiri da Judas ha d’e vreudeur, o lavarout : "Dastumet eo ar Broadoù a-ziwar-dro a-enep deomp evit hon distrujañ.

Elles se préparent à venir prendre d’assaut la forteresse où nous nous sommes réfugiés, et c’est Timothée qui commande leur armée. 1M 5, 11 : Emaint oc’h en em brientiñ da zont da dapout ar c’hreñvlec’h ma-z omp repuet ennañ, ha Timozeos eo a gas o armead.

Viens donc maintenant, arrache-nous à leur main, car beaucoup d’entre nous sont déjà tombés. 1M 5, 12 : Deus eta bremañ d’hon diframmañ diouzh o daouarn, rak kouezhet ez eus kalz ac’hanomp,

Tous nos frères du pays de Toubias ont été mis à mort. On a emmené en captivité leurs femmes et leurs enfants, confisqué leurs biens, et fait périr en ces lieux près d’un millier d’hommes. » 1M 5, 13 : hag hon holl vreudeur a oa e Toubin a zo bet lazhet, hag harluet eo bet o gwragez hag o bugale hag o madoù, ha peurgaset eo bet eno war-dro ur miliad a dud".

La lecture de ces lettres n’était pas encore achevée, que d’autres messagers survinrent. Ils venaient de Galilée. Leurs vêtements étaient déchirés, et ils apportaient les mêmes nouvelles. 1M 5, 14 : Edod c’hoazh o lenn al lizhiri, ha setu kannaded all o tegouezhout eus Galilea, freget o dilhad, da gemenn ar c’heleier-mañ,

« Ceux de Ptolémaïs, disaient-ils, de Tyr et de Sidon se sont ligués contre nous, de même que toute la Galilée des Étrangers, pour nous faire disparaître. » 1M 5, 15 : en ur lavarout e oa kevredet a-enep dezho tud eus Ptolemais ha Tir ha Sidon hag eus holl Galilea an estrenien evit hon distrujañ.

En apprenant ces nouvelles, Judas et le peuple réunirent une grande assemblée, pour délibérer sur la manière d’aider leurs frères opprimés et assaillis. 1M 5, 16 : Pa glevas Judas hag ar bobl ar c’homzoù-se, en em vodas ur vodadeg vras evit emguzuliañ war ar pezh a oa da ober evit o breudeur a oa moustret hag arsailhet.

Judas dit à son frère Simon : « Choisis-toi des hommes et va délivrer tes frères qui sont en Galilée. Moi, j’irai avec mon frère Jonathan au pays de Galaad. » 1M 5, 17 : Hag e lavaras Judas d’e vreur Simon : "Dibab evidout paotred, ha kae da zieubiñ da vreudeur a zo e Galilea ; me ha Jonatan, va breur, ni a yelo da vro C’halaad".

Il laissa en Judée Joseph, fils de Zacharie, et Azarias, chef du peuple, avec le reste de l’armée, pour assurer la garde. 1M 5, 18 : Lezel a reas Jozef, mab Zakaria, hag Azarias, rener ar bobl, gant nemorant an arme, e Judea, evit ober gward,

Il leur donna ces instructions : « Gouvernez ce peuple, mais n’engagez pas de combat avec les païens, jusqu’à notre retour. » 1M 5, 19 : hag e roas dezho an urzh-mañ : "Bezit e penn ar bobl-se, ha na stagit ket da emgannañ a-enep ar Broadoù ken na vezimp distro".

Trois mille hommes furent détachés pour accompagner Simon en Galilée, tandis que Judas emmenait huit mille hommes au pays de Galaad. 1M 5, 20 : Hag e voe rannet da Simon tri mil a dud evit mont da C’halilea, ha da Judas eizh mil den evit bro C’halaad.

Simon se rendit en Galilée et livra de nombreux combats aux païens, qui furent écrasés devant lui. 1M 5, 21 : Mont a reas Simon da C’halilea hag ober emgannoù niverus a-enep ar Broadoù, hag e voe pilet ar Broadoù dirazañ.

Il les poursuivit jusqu’à la porte de Ptolémaïs. Trois mille hommes environ tombèrent parmi les païens, et Simon ramassa le butin. 1M 5, 22 : Mont a reas war o lerc’h betek dor Ptolemais. Hag e kouezhas a-douez ar Broadoù war-dro tri mil a dud, hag e tapas o dibourc’hioù ;

Il recueillit ses frères de Galilée et d’Arbatta, avec leurs femmes, leurs enfants et toutes leurs possessions. Il les conduisit en Judée dans l’allégresse. 1M 5, 23 : hag e kasas gantañ ar re a oa eus Galilea hag en Arbattis, gant ar gwragez, ar vugale, ha kement tra o devoa, hag o degasas da Judea gant levenez vras.

De leur côté, Judas Maccabée et son frère Jonathan franchirent le Jourdain et marchèrent pendant trois jours dans le désert. 1M 5, 24 : Judas Makabe ha Jonatan, e vreur, a dreuzas ar Yordan hag a reas un hentad a dri devezh er gouelec’h.

Ils rencontrèrent les Nabatéens, qui les accueillirent de manière pacifique et leur racontèrent tout ce qui était arrivé à leurs frères, au pays de Galaad : 1M 5, 25 : En em gavout a rejont gant an Nabateiz, a zeuas war-arbenn dezho e peoc’h hag a zisklerias dezho kement tra a oa c’hoarvezet gant o breudeur e bro C’halaad :

un grand nombre d’entre eux se trouvaient enfermés à Bossorra et à Bossor près d’Aléma, à Kaspho, à Maked et à Carnaïn, qui sont toutes de grandes et fortes villes. 1M 5, 26 : kalz anezho a oa dalc’het e Bosora, ha Bosor en Alema, Kasfo, Maked ha Karnai : an holl gêrioù-mañ kreñv ha bras ;

Il y en avait aussi dans les autres villes du pays de Galaad. L’ennemi avait pris ses dispositions pour donner l’assaut le lendemain à ces forteresses, s’en emparer et exterminer en un jour tous ceux qui s’y trouvaient. 1M 5, 27 : hag e kêrioù all bro C’halaad e oa ivez tud serret, hag evit an deiz war-lerc’h en em briente an enebourien a-benn arsailhañ ar c’hreñvlec’hioù, tapout hag o distrujañ holl er memes deiz.

Aussitôt, Judas et son armée prirent à travers le désert la direction de Bossorra. Ils s’en emparèrent, passèrent toute la population masculine au fil de l’épée, ramassèrent tout le butin et incendièrent la ville. 1M 5, 28 : Distreiñ a reas Judas hag e armead war hent ar gouelec’h etrezek Bosora a-daol-trumm, tapout a reas ar gêr ha ledañ kement gour a oa dre lemm ar c’hleze ; kemer a reas o holl zibourc’hioù, ha lakaat enni an tan.

De là, ils repartirent de nuit et marchèrent jusqu’aux abords de la forteresse de Dathéma. 1M 5, 29 : Loc’hañ a reas alese da noz ha mont betek ar c’hreñvlec’h.

Au point du jour, en levant les yeux, ils aperçurent une foule innombrable, qui dressait des échelles et des machines de guerre pour s’emparer de la forteresse ; déjà on attaquait. 1M 5, 30 : Ha setu da veure ma savjont o daoulagad hag e oa un engroeziad niverus, na oad ket evit ober ar gont anezho, o stignañ skeulioù hag ardivinkoù evit tapout ar c’hreñvlec’h, ha krog e oant d’arsailhañ.

Judas vit que le combat était engagé : le cri de la ville s’élevait jusqu’au ciel, au son des trompettes et des hurlements. 1M 5, 31 : Hag e welas Judas e oa deraouet an emgann, ha garmadeg ar gêr a save betek an Neñv, gant son an trompilhoù ha garmoù bras ;

Il dit aux hommes de son armée : « Combattez aujourd’hui pour nos frères. » 1M 5, 32 : hag e lavaras da baotred an armead : "Stourmit hiziv evit hor breudeur !"

Il les fit marcher en trois bataillons sur les arrières de l’ennemi. Ils sonnèrent de la trompette et prièrent à grands cris. 1M 5, 33 : Ha da vont, e teir rannad, war o diadreñv : seniñ a rejont en trompilhoù ha huchal er bedenn.

Alors, l’armée de Timothée reconnut que c’était Maccabée, et elle s’enfuit à son approche. Judas les frappa durement, et huit mille hommes environ tombèrent ce jour-là. 1M 5, 34 : Hag armead Timozeos, o c’houzout e oa Makabe, a dec’has dirazañ ; ha Makabe a skoas warno un taol bras, hag e kouezhas eus o zouez, en deiz-se, war-dro eizh mil a dud.

Ensuite, il se tourna vers Aléma, lui donna l’assaut et s’en empara. Il en tua la population masculine, ramassa le butin et incendia la ville. 1M 5, 35 : Hag e troas war-zu Alema, ha d’hec’h arsailhañ, d’he zapout ha da lazhañ kement gour a oa enni ha da gemer he dibourc’hioù ha da lakaat an tan enni.

De là, il partit s’emparer de Kaspho, de Maked, de Bossor et des autres villes du pays de Galaad. 1M 5, 36 : Alese e loc’has, ha da dapout Kasfo, Maked ha Bosor ha kêrioù all bro C’halaad.

Quant à Timothée, après ces événements, il rassembla une autre armée et prit position en face de Raphone, sur l’autre rive du torrent. 1M 5, 37 : Goude an darvoudoù-se e strollas Timozeos un armead all, ha da gampañ a-dal da Rafon, en tu-hont d’ar froud.

Judas envoya des hommes observer le camp ennemi, et ils lui firent ce rapport : « Tous les païens des alentours sont rassemblés auprès de Timothée. C’est une armée très nombreuse : 1M 5, 38 : Ha Judas da gas tud evit evezhiañ ar c’hamp, hag e kemennjont dezhañ, en ur lavarout : "Dastumet eo en e gichen an holl Vroadoù a zo en-dro deomp, un arme niverus-meurbet ;

même des Arabes ont été recrutés comme auxiliaires. Ils campent sur l’autre rive du torrent, prêts à venir te combattre. » Judas se porta à leur rencontre 1M 5, 39 : Arabed a zo bet gopraet evit o skoazellañ ha kampet int en tu-hont d’ar froud, prest da zont warnout evit an emgann". Ha Judas da vont a-ziarbenn dezho.

et, avec son armée, il s’approcha du torrent. Alors, Timothée dit aux chefs de son armée : « S’il traverse le premier, nous ne pourrons pas lui résister, car il aura un grand avantage sur nous. 1M 5, 40 : Hag e lavaras Timozeos da benngadourien e armead, tra ma tostae Judas hag e armead ouzh ar froudad dour : "Ma tremen davedomp da gentañ, ne c’hellimp ket derc’hel outañ, rak trec’hiñ a ray warnomp a dra sur.

Mais s’il a peur et s’arrête de l’autre côté de la rivière, nous traverserons et nous l’emporterons sur lui. » 1M 5, 41 : Mar en deus aon avat hag e kamp en tu all d’ar stêr, e treuzimp davetañ hag e trec’himp warnañ".

Lorsqu’il arriva au bord du torrent, Judas y plaça les scribes du peuple et leur donna cet ordre : « Ne laissez personne s’installer ici, mais que tous les hommes aillent au combat. » 1M 5, 42 : Pa voe Judas tost da froud an dour, e lakaas skribed ar bobl e-tal ar froud, hag e roas urzh dezho en ur lavarout : "Na lezit den da gampañ, hogen ra yelo an holl d’an emgann !"

Il traversa le premier à la rencontre de l’ennemi, et tout le peuple le suivit. Tous les païens furent écrasés devant lui. Ils jetèrent leurs armes et s’enfuirent vers le lieu de culte de Carnaïn. 1M 5, 43 : Hag e treuzas daveto ar c’hentañ, hag an holl boblad war e lerc’h, ha flastrañ a rejont dirazo an holl Vroadoù, a daolas o armoù hag a dec’has etrezek neved Karnain.

Cette ville, les hommes de Judas la prirent d’assaut et ils mirent le feu à son lieu de culte, avec tous ceux qui s’y trouvaient. Carnaïn fut renversée. Dès ce moment, il ne fut plus possible de résister à Judas Maccabée. 1M 5, 44 : Pakañ a rejont ar gêr, ha lakaat an tan en neved gant an holl re a oa e-barzh. Distrujet e voe Karnain, ha ne c’helled ken derc’hel dirak Judas.

Alors, Judas rassembla tous ceux d’Israël qui vivaient au pays de Galaad, du plus petit jusqu’au plus grand, avec leurs femmes, leurs enfants et tout ce qu’ils possédaient. Cette troupe immense se mit en route vers la Judée. 1M 5, 45 : Bodañ a reas Judas an holl Israeliz a oa e bro C’halaad, adalek an hini bihan betek an hini bras, hag o gwragez hag o bugale, un tolpad bras-meurbet, evit mont da vro Youda.

Ils arrivèrent à Éphrone, ville importante et très puissante qui se trouvait sur leur chemin. On ne pouvait la contourner ni à droite ni à gauche ; il fallait la traverser. 1M 5, 46 : Mont a rejont betek Efron, - houmañ a oa ur gêr vras war an hent, ha kreñv-meurbet - ne oa ket tu da vont e-biou dezhi a-zehou pe a-gleiz, met dav e oa mont dre he c’hreiz.

Les gens de la ville leur refusèrent le passage en barricadant les portes avec des blocs de pierre. 1M 5, 47 : Hag e stankas outo tud ar gêr, ha stouvañ a rejont an dorojoù gant mein.

Judas leur envoya des messagers de paix, pour leur dire : « Nous allons traverser votre pays pour aller dans le nôtre. Personne ne vous fera de mal. Nous ne ferons que passer à pied. » Mais ils ne voulaient pas lui ouvrir. 1M 5, 48 : Kas a reas Judas tud gant komzoù a beoc’h daveto da lavarout : "Emaomp o treuziñ da vro evit mont d’hor bro, ha den ne ray droug deoc’h, war droad hepken e tremenimp". Met ne c’houlljont ket digeriñ dezhañ.

Alors, Judas fit proclamer dans le camp l’ordre de prendre position, chacun à l’endroit où il se trouvait. 1M 5, 49 : Hag e roas urzh Judas da gemenn en armead da bep hini kampañ el lec’h ma oa.

Les soldats prirent position, et Judas attaqua la ville tout ce jour-là et toute la nuit. La ville tomba entre ses mains. 1M 5, 50 : Hag en em renkas paotred an arme, hag e tagas Judas ar gêr a-hed an deiz-se hag an noz a-bezh, hag en em roas ar gêr etre e zaouarn.

Il fit passer toute la population masculine au fil de l’épée, il détruisit la ville de fond en comble, en prit le butin et la traversa en marchant sur les corps des tués. 1M 5, 51 : Hag e tremenas kement gour a oa dre lemm ar c’hleze, hag e tistrujas ar gêr a-grenn hag e tapas he dibourc’hioù hag e treuzas ar gêr en ur dremen war ar re lazhet.

On franchit le Jourdain, en direction de la Grande Plaine qui se trouve en face de Bethsane. 1M 5, 52 : Tremen a rejont ar Yordan etrezek ar blaenenn vras a-dal da Vetsan ;

Tout au long du chemin, Judas allait et venait pour regrouper les retardataires et encourager le peuple, jusqu’à son arrivée en Judée. 1M 5, 53 : hag edo Judas o kenstrollañ an daleerien hag o kalonekaat ar bobl a-hed an hent, ken n’erruas e bro Youda.

Ils gravirent la montagne de Sion, tout remplis de joie et d’allégresse. Là, ils offrirent des holocaustes, car ils étaient revenus en paix, sans avoir perdu aucun des leurs. 1M 5, 54 : Hag e savjont da venez Sion gant joa ha levenez, hag e kinnigjont holokostoù, rak ne oa kouezhet nikun anezho ken e voent distroet e peoc’h.

À l’époque où Judas et Jonathan étaient au pays de Galaad et leur frère Simon en Galilée devant Ptolémaïs, 1M 5, 55 : Hag e-pad an deizioù ma oa Judas ha Jonatan e bro C’halaad, ha Simon, e vreur, e Galilea, dirak Ptolemais,

les deux chefs de l’armée restée en Judée, Joseph, fils de Zacharie, et Azarias, entendirent parler de leurs actes de bravoure et des combats qu’ils avaient livrés. 1M 5, 56 : e klevas Jozef, mab Zakaria, hag Azarias, penngadourien an arme, ar c’hurioù hag an emgannoù o devoa graet,

Ils se dirent : « Nous aussi, faisons-nous un nom, et allons combattre les païens des alentours. » 1M 5, 57 : hag e lavarjont : "Greomp, ni ivez, deomp-ni un anv, ha deomp d’argadiñ ouzh ar Broadoù a zo en-dro deomp".

Ils donnèrent des ordres aux hommes de l’armée qui étaient avec eux et marchèrent sur Jamnia. 1M 5, 58 : Hag e rojont urzh d’ar re eus an arme a oa ganto, hag e kerzhjont etrezek Jamnia.

Gorgias sortit de la ville avec ses hommes pour engager le combat contre eux. 1M 5, 59 : Ermaeziañ a reas Gorgias eus ar gêr gant e dud evit mont a-ziarbenn dezho da emgannañ.

Joseph et Azarias furent mis en déroute. On les poursuivit jusqu’aux frontières de la Judée. Environ deux mille hommes d’Israël tombèrent ce jour-là. 1M 5, 60 : Hag e voe faezhet Jozef hag Azarias, hag e voent argaset betek harzoù Judea, hag e kouezhas en deiz-se a-douez pobl Israel, war-dro daou vil a dud.

Ce fut une grande déroute pour le peuple, car ils avaient désobéi à Judas et à ses frères, dans l’idée d’accomplir, eux aussi, des actes de bravoure. 1M 5, 61 : Bez’ e voe un drouziwezh bras evit ar bobl, rak n’o devoa ket selaouet Judas hag e vreudeur, o soñjal ober kurioù ivez.

Mais ils n’étaient pas de la même race que ces hommes sur qui reposait le salut d’Israël. 1M 5, 62 : Int avat ne oant ket eus gouenn ar wazed-se a oa bet roet dezho saveteiñ Israel gant o daouarn.

La renommée du vaillant Judas et de ses frères devint très grande dans tout Israël et dans toutes les nations où l’on entendait citer leur nom. 1M 5, 63 : Ar gour Judas hag e vreudeur a voe kanmeulet-tre dirak Israel a-bezh hag an holl Vroadoù, a gleve brud anezho.

On se pressait autour d’eux pour les acclamer. 1M 5, 64 : En em zastum a raed en-dro dezho evit o meuliñ.

Judas repartit avec ses frères pour combattre les fils d’Ésaü dans la région du Sud. Il frappa Hébron et les villages qui en dépendent, il démolit ses fortifications et incendia les tours de ses remparts. 1M 5, 65 : Hag ermaeziañ a reas Judas hag e vreudeur evit ober brezel da vibien Esaou e bro ar c’hreisteiz. Kannañ a reas Hebron hag he c’hêriadennoù, distrujañ he c’hreñvlec’hioù ha lakaat he zourioù en tan tro-war-dro.

Puis il se mit en marche vers le pays des Philistins et traversa la ville de Marissa. 1M 5, 66 : Hag e loc’has evit mont da vro an estrenien hag e treuzas Maresa.

Ce jour-là, il y eut des prêtres qui tombèrent au combat : dans un geste inconsidéré, pour faire acte de bravoure, ils étaient allés combattre eux aussi. 1M 5, 67 : En deiz-se e kouezhas beleien en emgann, c’hoant ganto ober kurioù o vont d’an argad dibreder.

Judas se tourna ensuite vers Azôt, dans la région des Philistins. Il renversa leurs autels, fit brûler les images sculptées de leurs dieux et ramassa le butin de leurs villes. Après cela, il revint en Judée. 1M 5, 68 : Hag e troas Judas war-zu Azot, e bro an estrenien, hag e tiskaras o aoterioù hag e loskas skeudennoù o doueoù en tan, hag e preizhas dibourc’hioù ar c’hêrioù hag e tistroas da vro Youda.