Aller au contenu
Accueil » Bible en breton » Ancien Testament en breton » Premier Livre des Martyrs d’Israël » Chapitre 9

Premier Livre des Martyrs d’Israël - Chapitre 9

Levr : Levr kentañ ar Vakabeed
Chapitre : 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16

Chapitre 9



Le roi Démétrios apprit que Nicanor et ses troupes étaient tombés au combat. Il renvoya donc en Judée Bacchidès et Alkime, accompagnés de l’aile droite de l’armée. 1M 9, 1 : Hag e klevas Demetrios e oa kouezhet Nikanor hag e armead en emgann, hag e kasas a-nevez Bakides hag Alkimos un eil gwech da vro Youda, korn dehou an arme ganto.

Ils se mirent en route pour la Galilée ; ils assiégèrent Maisalôth, dans le territoire d’Arbèles, ils s’en emparèrent et firent périr un grand nombre de vies humaines. 1M 9, 2 : Hag e kerzhjont gant an hent etrezek Galgala, hag e kampjont dirak Masaloth, e-kichen Arbeles, hag e tapjont anezhi hag e lazhjont kalz a dud.

Le premier mois de l’an 152 de l’empire grec, ils dressèrent leur camp près de Jérusalem, 1M 9, 3 : Ha da viz kentañ ar bloaz kant daou-ha-hanter-kant e kampjont e-kichen Jeruzalem ;

puis ils partirent et se dirigèrent vers Béerzaïth avec vingt mille fantassins et deux mille cavaliers. 1M 9, 4 : hag e loc’hjont da vont etrezek Beroia gant ugent mil a dud ha daou vil marc’heger.

Quant à Judas, il avait dressé son camp à Élassa. Trois mille guerriers d’élite étaient avec lui. 1M 9, 5 : Ha Judas en devoa lakaet e gampad en Elasa, tri mil den eus an dibab gantañ.

Mais ces hommes, en voyant la multitude des ennemis, furent pris de panique et beaucoup se glissèrent hors du camp ; il n’en resta plus que huit cents. 1M 9, 6 : Hag e weljont tolpad ar strolladoù, pegen niverus e oant, hag o devoa aon bras, hag e tirampas kalz er-maez eus ar c’hamp ha ne vanas nemet eizh kant den anezho.

Judas vit que son armée avait fondu, alors que le combat était imminent. Il en eut le cœur brisé, parce qu’il n’avait plus le temps de rassembler les siens. 1M 9, 7 : Ha Judas, o welout e tiflipe e arme, hag ar brezel ouzh e waskañ, a voe rannet e galon, rak n’en devoa ket amzer d’o adstrollañ.

Désemparé, il dit à ceux qui étaient restés : « Debout ! Montons à la rencontre de nos adversaires. Peut-être pourrons-nous leur tenir tête ! » 1M 9, 8 : Dinerzhet e voe, hag e lavaras d’ar re a oa chome : "Savomp ha pignomp a-enep hon argaderien, mar bez koulskoude gallus deomp stourm a-enep dezho !"

Mais eux l’en dissuadaient par ces mots : « Pour l’instant, nous ne pouvons rien faire, sinon sauver nos vies. Nous reviendrons plus tard, avec nos frères, pour reprendre la lutte. Nous sommes trop peu nombreux ! » 1M 9, 9 : Int avat hen distroe en ur lavarout : "N’hallomp ket, n’hallomp nemet saveteiñ hor buhez evit ar mare ! Distreiñ a raimp gant hor breudeur hag e stourmimp a-enep dezho, met re nebeut omp !"

Judas leur répliqua : « Il ne sera pas dit que j’ai choisi la fuite. Si notre heure est arrivée, mourons courageusement pour nos frères et ne laissons pas ternir notre gloire. » 1M 9, 10 : Hag e lavaras Judas : "Ne c’hoarvezo ket ganeomp an dra-se : tec’hout a-zirazo ! Mard eo deuet hon eur, marvomp ent-kadarn evit hor breudeur ha ne lezomp ket a rebech d’hor gloar !"

L’armée ennemie quitta le camp et se posta en vue de l’affrontement. Sa cavalerie avait été partagée en deux groupes, ses frondeurs et ses archers marchaient en tête et ses meilleurs guerriers se trouvaient tous au premier rang. 1M 9, 11 : Loc’hañ a reas armead an enebourien eus ar c’hamp, hag int en em zalc’has evit o dizarbenn ; rannet e oa ar varc’hegerien e div lodenn, ar vatalmerien hag ar waregerien a gerzhe en a-raok d’an arme, hag an diaraogerien a oa holl tud kadarn ; Bakides avat a oa ouzh ar c’horn dehou.

Bacchidès, lui, se tenait à l’aile droite. Les bataillons se mirent en marche sur deux fronts, au son des trompettes. Les hommes de Judas sonnèrent, eux aussi, des trompettes, 1M 9, 12 : Tostaat a reas ar falañs eus an daou gostez en ur seniñ gant an trompilhoù ; hag e sonas ar re a oa gant Judas, int ivez, en trompilhoù.

et la terre fut ébranlée par le vacarme des armées. Le combat fit rage du matin jusqu’au soir. 1M 9, 13 : Hag e voe horellet an douar gant tourni an armeoù, hag e krogas an emgann hep ehan adal ar beure betek ar pardaez.

Judas vit que Bacchidès se tenait sur la droite avec la partie la plus forte de son armée. Entouré de tous les guerriers les plus ardents, 1M 9, 14 : Hag e welas Judas e oa Bakides hag ar c’hreñv eus an arme a-zehou, hag en em vodas gantañ an holl re dispont a galon.

il réussit à enfoncer l’aile droite et la poursuivit jusqu’à la montagne d’Azôt. 1M 9, 15 : Hag e voe friket ar c’hostez dehou ganto ; hag ez eas Judas war o lerc’h betek menez Azot.

En voyant la déroute de l’aile droite, ceux de l’aile gauche se rabattirent sur les pas de Judas et de ses compagnons, les prenant à revers. 1M 9, 16 : Ar re a oa ouzh an tu kleiz a welas e oa bet friket ar c’horn dehou hag a zistroas war seulioù Judas hag ar re a oa gantañ, a-ziadreñv.

Le combat devint acharné et il y eut beaucoup de victimes de part et d’autre. 1M 9, 17 : War bounneraat ez eas an emgann, ha kouezhañ a reas gloazidi e-leizh eus an eil re hag ar re all,

C’est alors que Judas succomba, lui aussi. Tous les autres s’enfuirent. 1M 9, 18 : ha Judas a gouezhas hag ar rest a dec’has.

Jonathan et Simon emportèrent leur frère Judas. Ils l’ensevelirent dans le tombeau de ses pères, à Modine. 1M 9, 19 : Jonatan ha Simon a gasas Judas, o breur, hag hen bezias e bez e dadoù e Modin.

Tout Israël le pleura et se lamenta sur lui pendant de nombreux jours, dans le deuil et l’affliction. On disait : 1M 9, 20 : Israel a-bezh a ouelas dezhañ hag a reas warnañ keinvan bras o kañvaouiñ e-pad deizioù niverus, o lavarout :

« Comment est-il tombé, le héros qui sauvait Israël ? » 1M 9, 21 : Penaos ez eo kouezhet ar c’hadour a salve Israel ?

Tout ce que l’on pourrait dire encore au sujet de Judas, de ses guerres, de ses exploits et de son prestige, n’a pas été mis par écrit : il y en avait trop ! 1M 9, 22 : An nemorant eus oberoù Judas, eus ar brezelioù hag ar c’hurioù a reas, ha war e veurdez, n’eo ket bet skrivet, rak re vras e oa an niver anezho.

Après la mort de Judas, on vit réapparaître sur tout le territoire d’Israël les hommes infidèles à la Loi. Tous ceux qui commettaient l’injustice se redressèrent. 1M 9, 23 : Ha setu, goude marv Judas, m’en em ziskouezas an dud dilezenn war holl diriad Israel, hag e savas an holl oberourien a zireizhded.

Comme il y avait alors une très grande famine, le pays se rallia à eux. 1M 9, 24 : En deizioù-se e c’hoarvezas un naonegezh vras-meurbet, hag e tremenas ar vro a-du ganto.

Bacchidès choisit les impies pour régenter la province. 1M 9, 25 : Hag e tilennas Bakides tud difeiz d’o lakaat da vistri war ar vro.

Ces hommes se mirent à rechercher et traquer les amis de Judas, afin de les faire comparaître devant Bacchidès, qui les punissait et les tournait en dérision. 1M 9, 26 : Klask ha tapout a raent mignoned Judas hag o degas dirak Bakides, a gastize anezho, hag a rae goap outo.

Ce fut une grande épreuve pour Israël, une oppression telle qu’on n’en avait plus vue de semblable depuis la disparition des prophètes. 1M 9, 27 : Hag e c’hoarvezas un enkrez bras en Israel, evel ne oa ket bet abaoe an deiz ne oa ket bet en em ziskouezet a brofed dezho.

Tous les amis de Judas se rassemblèrent et dirent à Jonathan : 1M 9, 28 : Hag en em vodas holl vignoned Judas hag e lavarjont da Jonatan :

« Depuis la mort de ton frère Judas, il n’y a plus d’homme pareil à lui pour marcher contre l’ennemi et contre Bacchidès, contre tous ceux qui sont hostiles à notre nation. 1M 9, 29 : Abaoe m’eo marvet da vreur Judas, n’eus ket un den heñvel outañ evit mont, ha kerzhout a-enep an enebourien, a-enep Bakides hag ar re a zo oc’h enebiñ ouzh hor broad.

C’est pourquoi nous te choisissons aujourd’hui à sa place comme chef et comme guide, pour prendre la tête de notre combat. » 1M 9, 30 : Neuze ’ta, da zibab a reomp hiziv evit bezañ en e lec’h hor penn hag hor rener, da gas hon emgann".

Jonathan reçut donc le commandement ce jour-là. Il succéda ainsi à son frère Judas. 1M 9, 31 : Degemer a reas Jonatan er pred-se ar veli hag e savas e-lec’h Judas, e vreur.

Lorsqu’il en fut informé, Bacchidès chercha à le faire périr. 1M 9, 32 : Hen gouzout a reas Bakides, ha klask a reas e lazhañ.

Sachant cela, Jonathan et son frère Simon s’enfuirent avec tous leurs compagnons au désert de Thékoé. Là, ils établirent leur campement près de l’eau de la citerne Asfar. 1M 9, 33 : Klevout a reas se Jonatan, ha Simon, e vreur, hag an holl re a oa ganto, hag e tec’hjont da ouelec’h Tekoa hag e kampjont e-tal dour ar stank Asfar.

Bacchidès en fut informé le jour du sabbat. Il se rendit lui-même avec toute son armée au-delà du Jourdain. 1M 9, 34 : Hag e ouezas se Bakides, da zeiz ar Sabad, hag e teuas, eñ hag e holl armead, d’an tu all eus ar Yordan.

Jonathan envoya son frère Jean, responsable des équipements, demander à ses amis les Nabatéens l’autorisation de déposer chez eux ses bagages, qui étaient considérables. 1M 9, 35 : Kas a reas Jonatan e vreur, a gase an engroez, da c’houlenn digant an Nabateiz, e vignoned, mar gellfe lakaat en o c’hichen o strobelloù, a oa niverus.

Mais les fils de Jambri, ceux de Mèdaba, firent une sortie. Ils s’emparèrent de Jean et de tout ce qu’il avait, et ils repartirent avec ce butin. 1M 9, 36 : Dont a reas mibien Iambri, re Vedaba, hag e kemerjont Joann ha kement tra en devoa hag ez ejont gant o freizh.

Par la suite, on annonça à Jonathan et à son frère Simon que les fils de Jambri célébraient un grand mariage. La fiancée, qui était la fille d’un notable très important de Canaan, était escortée en grande pompe depuis Nabatha. 1M 9, 37 : Goude an darvoudoù-se e voe kemennet da Jonatan ha da Simon, e vreur, edo mibien Iambri oc’h ober un eured bras hag o teren ar gefrisa eus Nadabat, ur verc’h da unan eus pennoù-bras Kanaan, gant un amheuliadeg vras.

Se souvenant de la mort sanglante de leur frère Jean, Jonathan et les siens montèrent se cacher dans un repli de la montagne. 1M 9, 38 : Hag o devoe soñj eus gwad Joann, o breur, hag e pignjont da guzhat dindan gwarez ar menez.

Ils levèrent les yeux et virent, au milieu d’un cortège bruyant et de tous les bagages, le fiancé, ses amis et ses frères, qui marchaient dans leur direction, avec des tambourins, des instruments de musique et des armes en grand nombre. 1M 9, 39 : Hag o sevel o daoulagad, e weljont e oa ur vourbl ha strobelloù e-leizh ; ar c’hefrisa, e vignoned hag e vreudeur a zeue etrezek enno gant taboulinoù, binvioù-seniñ, hag armoù e-leizh.

De leur embuscade, ils se jetèrent sur eux et les massacrèrent. Il y eut beaucoup de victimes, et les survivants s’enfuirent dans la montagne. On emporta tout le butin. 1M 9, 40 : Hag o tiboukañ warno eus o gedlec’h, e lazhjont anezho ; hag e kouezhas gloazidi e-leizh, hag ar rest a dec’has d’ar menez ; hag e tapjont o holl dibourc’hioù.

La noce se changea en deuil, et le son de la musique en lamentations. 1M 9, 41 : Hag e voe troet an eured da gañv, ha sonerezh o binvioù da geinvan.

C’est ainsi qu’ils tirèrent vengeance du sang de leur frère. Ensuite, ils regagnèrent les marais du Jourdain. 1M 9, 42 : Ha graet ganto veñjañs eus gwad o breur, e tistrojont da lagenn ar Yordan.

Bacchidès en fut informé. Le jour du sabbat, il se rendit jusqu’aux rives du Jourdain avec une armée nombreuse. 1M 9, 43 : Klevout a reas Bakides, hag e teuas, da zeiz ar Sabad, betek briennoù ar Yordan gant un armead niverus.

Jonathan dit à ses hommes : « Debout ! Combattons pour sauver nos vies, car aujourd’hui, ce n’est pas comme hier et les jours précédents. 1M 9, 44 : Hag e lavaras Jonatan d’ar re a oa gantañ: "Savomp ha stourmomp evit hor buhez, rak n’eo ket hiziv evel dec’h ha derc’hent-dec’h :

Voici que le combat est à la fois devant et derrière nous. De part et d’autre, c’est l’eau du Jourdain, le marais et le fourré : il n’y a pas d’endroit où s’esquiver. 1M 9, 45 : setu an emgann dirak hag a-dreñv deomp, ha dour ar Yordan eus un tu, hag ouzh an tu all geun ha brouskoad ; n’eus lec’h ebet da ziflipañ.

Criez donc maintenant vers le Ciel, afin d’échapper aux mains de nos ennemis. » 1M 9, 46 : Bremañ eta, huchit etrezek an Neñv, ma viot saveteet diouzh dorn hon enebourien !"

Le combat s’engagea. Jonathan étendit la main pour frapper Bacchidès, mais celui-ci esquiva le coup en se rejetant en arrière. 1M 9, 47 : Hag e krogas an emgann, hag ec’h astennas Jonatan e zorn evit skeiñ gant Bakides, met tec’hout a reas dioutañ, oc’h en em deurel en a-dreñv.

Jonathan et ses compagnons sautèrent dans le Jourdain et atteignirent l’autre rive à la nage, mais leurs ennemis ne traversèrent pas le Jourdain à leur suite. 1M 9, 48 : Lammat a reas Jonatan hag ar re a oa gantañ er Yordan ha tizhout diwar neuñv an tu all ; ha ne dreuzas ket ar re all war o lerc’h ar Yordan.

Ce jour-là, environ mille hommes succombèrent du côté de Bacchidès. 1M 9, 49 : Kouezhañ a reas, eus tu Bakides, en deiz-se, ur mil bennak a dud.

Celui-ci retourna à Jérusalem. Par la suite, Bacchidès fit construire des villes fortes en Judée : la forteresse de Jéricho, celles d’Emmaüs, de Bethorone et de Béthel, de Tamnatha, de Pharathone et de Tephone, avec de hauts remparts, des portes et des verrous. 1M 9, 50 : Hag e tistroas da Jeruzalem, hag e savjas kêrioù-kloz e Judea : kreñvlec’h Jeriko, Emmaus, Betoron, Betel, Tamnata, Pireaton ha Tefon, gant mogerioù uhel, dorojoù ha morailhoù.

Il y plaça des garnisons pour harceler Israël. 1M 9, 51 : Hag e lakaas gedourien enno evit heskinañ Israel.

Il fortifia aussi la ville de Bethsour, Gazara et la citadelle ; il y plaça des troupes et des réserves de nourriture. 1M 9, 52 : Kreñvaat a reas kêr Vetsour ha Gazara hag ar C’hreñvlec’h, ha lakaat enno strolladoù ha pourvezioù bitailh.

Les fils des chefs de la province furent pris en otages et retenus sous bonne garde dans la citadelle de Jérusalem. 1M 9, 53 : Kemer a reas mibien renerien ar vro da ouestlidi hag o lakaat e kreñvlec’h Jeruzalem, en toull-bac’h.

Le deuxième mois de l’an 153 de l’empire grec, Alkime, le grand prêtre, ordonna d’abattre le mur de la cour intérieure du Lieu saint, détruisant ainsi l’œuvre des prophètes. Il fit commencer la démolition. 1M 9, 54 : Er bloaz kant tri-ha hanter-kant, d’an eil miz, e roas Alkimos an urzh da ziskar moger porzh diabarzh al Lec’h santel ; hag e tistrujas oberoù ar brofeded ; krog e oad da ziskar.

Mais, à ce moment-là, Alkime eut une attaque, si bien qu’il fallut interrompre ses travaux. Sa bouche se ferma ; atteint de paralysie, il ne fut plus capable de dire un mot, ni de donner des ordres concernant sa maison. 1M 9, 55 : D’ar mare-se end-eeun e voe skoet Alkimos hag e voe harzet e labourioù, hag e voe serret e c’henoù ha seizet, ha ne c’halle ken lavarout ur ger na reiñ un urzh diwar-benn e di.

Alkime mourut à cette époque, en proie à de vives souffrances. 1M 9, 56 : Hag e varvas Alkimos d’ar c’houlz-se e-kreiz diwaskoù bras.

Voyant qu’Alkime était mort, Bacchidès retourna chez le roi, et la Judée connut deux années de tranquillité. 1M 9, 57 : Ha Bakides, o welout e oa marvet Alkimos, a zistroas da vetoù ar roue ; hag e voe sioul bro Youda daou vloaz-pad.

En ce temps-là, tous les hommes infidèles à la Loi se rassemblèrent pour délibérer. Ils se disaient : « Voici que Jonathan et ses hommes vivent tranquilles et sans méfiance. Faisons donc venir Bacchidès maintenant : il les arrêtera tous, en une nuit. » 1M 9, 58 : Kuzuliañ a reas an holl dud dilezenn, hag e lavarjont : "Setu Jonatan hag ar re a zo gantañ o chom er sioulder hag er fiziañs ; bremañ eta, lakaomp da zont Bakides hag e pako anezho holl en hevelep nozvezh".

Ils allèrent en délibérer avec lui, 1M 9, 59 : Mont a rejont d’en em guzuliañ gantañ.

et Bacchidès se mit en route avec une troupe nombreuse. En cachette, il envoya des lettres à tous ses alliés de Judée pour qu’ils arrêtent Jonathan et ses compagnons. Mais ils ne purent le faire car leur projet fut éventé. 1M 9, 60 : Hag e loc’has Bakides evit mont gant un armead niverus, hag e kasas dre guzh lizhiri d’e holl gevredidi a oa e Judea, ma pakjent Jonatan hag ar re a oa gantañ ; met n’halljont ket, rak gouezet e oa bet o mennad.

En revanche, une cinquantaine d’hommes du pays, parmi ceux qui avaient été à l’origine de ce forfait, furent pris et massacrés. 1M 9, 61 : Tapout a reas ar re a gase an drougober avat, eus tud ar vro, tro hanter-kant den, hag o lazhañ a rejont.

Jonathan, Simon et leurs compagnons se retirèrent à Bethbassi, dans le désert. Ils rebâtirent les ruines de cette place et la fortifièrent. 1M 9, 62 : En em dennañ a reas Jonatan ha Simon hag ar re a oa gantañ, e Betbasi, er gouelec’h, hag ec’h adsavas ar rivinoù anezhi hag he c’hreñvaas.

Bacchidès en fut informé. Il rassembla toute sa troupe et fit également appel à ses partisans de Judée. 1M 9, 63 : Gouzout a reas Bakides hag e tastumas e holl strolladoù ha da re Judea e roas keloù.

Il vint prendre position en face de Bethbassi, lui donna l’assaut pendant de nombreux jours et construisit des machines de guerre. 1M 9, 64 : Hag o vezañ deuet, e kampas a-enep Betbasi, hag e stourmas a-enep dezhi e-pad deizioù niverus hag e reas ardivinkoù.

Laissant son frère Simon dans la ville, Jonathan sortit dans la campagne avec un détachement. 1M 9, 65 : Lezel a reas Jonatan Simon, e vreur, e kêr hag ec’h ermaezias er vro, hag ez eas gant ur c’hementad.

Il battit Odomera et ses frères, ainsi que les fils de Phasirone, dans leur campement. Ils se mirent à attaquer et à monter avec les troupes. 1M 9, 66 : Pilat a reas Odomera hag e vreudeur, ha mibien Farison en o zeltadeg ; hag e krogas ar re-mañ da skeiñ hag e pignjont gant ar strolladoù.

Alors, Simon et ses hommes sortirent de la ville et incendièrent les machines de guerre. 1M 9, 67 : Simon hag ar re a oa gantañ a zeuas er-maez eus kêr hag a lakaas an tan en ardivinkoù.

Ils combattirent Bacchidès, qui dut plier devant eux, profondément accablé parce que son plan et son expédition avaient échoué. 1M 9, 68 : Stourm a rejont a-enep Bakides, a voe friket ganto ; diwaskañ a reas kalz, rak c’hwitet e oa bet e vennad hag e droiad.

Rempli d’un violent ressentiment contre ces hommes infidèles à la Loi qui lui avaient suggéré de venir dans la région, il en tua un grand nombre. Puis, il décida de rentrer chez lui. 1M 9, 69 : Hag aet droug ennañ ouzh an dud dilezenn o devoa kuzuliet dezhañ dont er vro, e lazhas kalz anezho hag e tivizas distreiñ d’e vro.

À cette nouvelle, Jonathan lui envoya des messagers pour conclure avec lui la paix et régler la restitution des prisonniers. 1M 9, 70 : O c’houzout kement-se, Jonatan a gasas davetañ kannaded evit skoulmañ peoc’h gantañ hag ober dezhañ daskor dezho ar brizonidi.

Bacchidès accepta et se conforma aux propositions de Jonathan. Il lui jura de ne plus chercher à lui faire du mal, pour le reste de sa vie. 1M 9, 71 : Asantiñ a reas Bakides hag ober a reas hervez komzoù Jonatan, ha touiñ a reas dezhañ chom hep klask ober droug dezhañ e-pad holl deizioù e vuhez.

Après avoir restitué les prisonniers qu’il avait auparavant capturés en Judée, il retourna dans son pays et ne revint plus sur leur territoire. 1M 9, 72 : Daskor a reas dezhañ ar brizonidi en devoa tapet diagent e bro Youda, hag o vont en-dro e tistroas d’e vro ha ne zeuas ken war o ziriad.

L’épée se reposa en Israël, et Jonathan s’installa à Macmas, où il devint juge pour le peuple. Il fit disparaître les impies du milieu d’Israël. 1M 9, 73 : Diskuizhañ a reas ar c’hleze en Israel hag e annez a reas Jonatan e Mac’hmas. En em lakaat a reas Jonatan da varn ar bobl ha kas a reas da get an dud difeiz en Israel.