Livre de l’Exode - Chapitre 12
Chapitre : 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40
Chapitre 12
Dans le pays d’Égypte, le Seigneur dit à Moïse et à son frère Aaron : Ex 12, 1 : Hag e komzas an Aotrou ouzh Moizez hag Aaron e bro Egipt :
« Ce mois-ci sera pour vous le premier des mois, il marquera pour vous le commencement de l’année. Ex 12, 2 : Ar miz-mañ a vo evidoc’h ar c’hentañ eus ar mizioù, ar c’hentañ e vo evidoc’h eus mizioù ar bloaz.
Parlez ainsi à toute la communauté d’Israël : le dix de ce mois, que l’on prenne un agneau par famille, un agneau par maison. Ex 12, 3 : Komzit ouzh holl vodadeg bugale Israel ha lavarit dezho : D’an dekvet eus ar miz-mañ e kemero pep hini un oan, dre diegezh, dre bep ti.
Si la maisonnée est trop peu nombreuse pour un agneau, elle le prendra avec son voisin le plus proche, selon le nombre des personnes. Vous choisirez l’agneau d’après ce que chacun peut manger. Ex 12, 4 : Mar bezer re nebeut en ti evit debriñ un oan, ec’h en em glevor gant e amezeg, an hini nesañ d’e di ; derc’hel a reot kont eus ar pezh eo gouest pep hini da zebriñ.
Ce sera une bête sans défaut, un mâle, de l’année. Vous prendrez un agneau ou un chevreau. Ex 12, 5 : Un oan disi, ur maout ganet er bloaz a vo da gemer a-douez an deñved pe a-douez ar givri.
Vous le garderez jusqu’au quatorzième jour du mois. Dans toute l’assemblée de la communauté d’Israël, on l’immolera au coucher du soleil. Ex 12, 6 : Hen mirout a reot betek ar bevarzekvet deiz eus ar miz, hag holl bobl bugale Israel hel lazho d’abardaez noz.
On prendra du sang, que l’on mettra sur les deux montants et sur le linteau des maisons où on le mangera. Ex 12, 7 : Kemer a raint eus e wad da lakaat war zaou bost ha war c’hourinoù dorioù an tiez e-lec’h ma vo debret.
On mangera sa chair cette nuit-là, on la mangera rôtie au feu, avec des pains sans levain et des herbes amères. Ex 12, 8 : Debriñ a raint ar c’hig en noz-se ; debret e vo goude bezañ her rostet ouzh an tan, gant baraennoù dic’hoell ha legumaj c’hwerv.
Vous n’en mangerez aucun morceau qui soit à moitié cuit ou qui soit bouilli ; tout sera rôti au feu, y compris la tête, les jarrets et les entrailles. Ex 12, 9 : Ne zebrot netra anezhañ hanter-boazh pe bervet en dour, met rostet ouzh an tan, gant ar penn, an treid hag an diabarzh.
Vous n’en garderez rien pour le lendemain ; ce qui resterait pour le lendemain, vous le détruirez en le brûlant. Ex 12, 10 : Ne lezot netra anezhañ a-benn antronoz vintin ; pe ma chom un tamm bennak, c’hwi hen devo en tan.
Vous mangerez ainsi : la ceinture aux reins, les sandales aux pieds, le bâton à la main. Vous mangerez en toute hâte : c’est la Pâque du Seigneur. Ex 12, 11 : Setu amañ penaos hen debrot : ur gouriz en-dro d’ho kroazell, botoù en ho treid, ur vazh en ho torn, ha c’hwi eo hen debro a-herr, rak Pask an Aotrou ez eo.
Je traverserai le pays d’Égypte, cette nuit-là ; je frapperai tout premier-né au pays d’Égypte, depuis les hommes jusqu’au bétail. Contre tous les dieux de l’Égypte j’exercerai mes jugements : Je suis le Seigneur. Ex 12, 12 : En noz-se e tremenin dre Vro Egipt, hag e skoin gant pep kentañ-ganet war zouar an Egipt, re an dud evel re al loened. Ha war holl zoueoù an Egipt e rin justis. Me eo an Aotrou.
Le sang sera pour vous un signe, sur les maisons où vous serez. Je verrai le sang, et je passerai : vous ne serez pas atteints par le fléau dont je frapperai le pays d’Égypte. Ex 12, 13 : Ar gwad a servijo deoc’h da sin, war an tiez e-lec’h ma viot. Pa welin ar gwad e tremenin dreistoc’h. Ha ne gouezho ket warnoc’h taol an distruj pa skoin gant bro Egipt.
Ce jour-là sera pour vous un mémorial. Vous en ferez pour le Seigneur une fête de pèlerinage. C’est un décret perpétuel : d’âge en âge vous la fêterez. Ex 12, 14 : Bez’ e vo an deiz-se evidoc’h un deiz-a-eñvoradur. Hel lidañ a reot evel ur gouel d’an Aotrou, a rumm da rumm evel ul lezenn beurbadus".
Pendant sept jours, vous mangerez des pains sans levain. Dès le premier jour, vous ferez disparaître le levain de vos maisons. Et celui qui mangera du pain levé, entre le premier et le septième jour, celui-là sera retranché du peuple d’Israël. Ex 12, 15 : E-pad seizh devezh, hep goell e tebrot. Adal an deiz kentañ e vo paouezet gant goell en ho tiez ; neb a zebro bara goet, dilamet e vo hennezh eus Israel : adal an deiz kentañ betek ar seizhvet deiz.
Le premier jour, vous tiendrez une assemblée sainte ; vous ferez de même le septième jour. Ces jours-là, on ne fera aucun travail, sauf pour préparer le repas de chacun ; on ne fera rien d’autre. Ex 12, 16 : D’an deiz kentañ e vo ur vodadeg santel, ha d’ar seizhvet deiz, ur vodadeg santel ganeoc’h. Labour ebet ne vo graet enno, nemet pred pep hini, se hepken a vo graet du-se.
Vous observerez la fête des Pains sans levain car, en ce jour même, j’ai fait sortir vos armées du pays d’Égypte. D’âge en âge, vous observerez ce jour. C’est un décret perpétuel. Ex 12, 17 : Hag e talc’hot d’ar gouel dic’hoell-mañ, rak en deiz-mañ end-eeun em eus tennet ho strolladoù eus bro Egipt, hag e talc’hot d’an deiz-se e pep rumm, reolenn beurbad.
Le premier mois, du quatorzième jour au soir jusqu’au vingt et unième jour au soir, vous mangerez du pain sans levain. Ex 12, 18 : Er c’hentañ miz, er pevarzekvet deiz eus ar miz, d’abardaez, e tebrot bara dic’hoell betek ar c’hentañ deiz warn-ugent eus ar miz, d’abardaez.
Pendant sept jours, on ne trouvera pas de levain dans vos maisons. Et celui qui mangera du pain levé – qu’il soit immigré ou israélite originaire du pays – celui-là sera retranché de la communauté d’Israël. Ex 12, 19 : E-pad seizh devezh, goell ebet n’en em gavo en ho tiez ; neb a zebro bara goet, dilamet e vo hennezh eus kumuniezh Israel, estren pe ganet er vro.
Vous ne mangerez aucun pain levé. Où que vous habitiez, vous mangerez des pains sans levain. » Ex 12, 20 : Bara goet ebet ne zebrot ; en hoc’h holl chomlec’hioù e tebrot hep goell !"
Moïse convoqua tous les anciens d’Israël et leur dit : « Prenez un agneau par clan et immolez-le pour la Pâque. Ex 12, 21 : Hag e c’halvas Moizez holl Gozhidi Israel hag e lavaras dezho : "It da gerc’hat deñved evit ho tiegezhioù ha lidlazhit ar Pask.
Puis vous prendrez un bouquet d’hysope, vous le tremperez dans le sang que vous aurez recueilli dans un récipient, et vous étendrez le sang sur le linteau et les deux montants de la porte. Que nul d’entre vous ne sorte de sa maison avant le matin. Ex 12, 22 : Hag e kemerot ur bochad sikadez, hag en soubot er gwad a vo er bezel, hag e taolot ouzh ar raoulin hag ouzh an daou bost gwad eus ar bezel. Ned aio den ebet eus toull-dor e di betek ar beure.
Ainsi, lorsque le Seigneur traversera l’Égypte pour la frapper, et qu’il verra le sang sur le linteau et les deux montants, il passera cette maison sans permettre à l’Exterminateur d’y entrer pour la frapper. Ex 12, 23 : Ha pa dremeno an Aotrou evit skeiñ gant an Egiptiz, e welo ar gwad war ar raoulin ha war an daou bost, hag e paseo e-biou d’an nor, ha ne lezo ket an distrujer da vont en ho tiez da skeiñ.
Vous observerez cette parole comme un décret perpétuel pour vous et vos fils. Ex 12, 24 : Hag e talc’hot d’an dra-se evel reolenn evidoc’h hag evit ho mibien da viken.
Quand vous serez entrés dans le pays que le Seigneur vous donnera comme il l’a dit, vous conserverez ce rite. Ex 12, 25 : Ha pa-z eot d’ar vro a roio deoc’h an Aotrou evel m’en deus lavaret, e virot al lid-mañ.
Et quand vos fils vous demanderont : “Que signifie pour vous ce rite ?” Ex 12, 26 : Ha pa lavaro deoc’h ho mibien : Petra eo al lid-se ganeoc’h ?
vous répondrez : “C’est le sacrifice de la Pâque en l’honneur du Seigneur : il a passé les maisons des fils d’Israël en Égypte ; lorsqu’il a frappé l’Égypte, il a épargné nos maisons !” » Alors, le peuple s’inclina et se prosterna. Ex 12, 27 : e lavarot : sakrifis Pask eo, evit an Aotrou, a dremenas hebiou da diez bugale Israel en Egipt pa skoas gant an Egiptiz : hon tiez en devoa espernet. Hag e taoublegas ar bobl da azeuliñ.
Puis, les fils d’Israël s’en allèrent et firent comme le Seigneur l’avait ordonné à Moïse et Aaron. Ex 12, 28 : Hag ez eas bugale Israel d’ober evel m’en devoa gourc’hemennet an Aotrou da Voizez ha da Aaron : evel-se e rejont.
Au milieu de la nuit, le Seigneur frappa tous les premiers-nés de l’Égypte, du premier-né de Pharaon qui siège sur le trône, jusqu’au premier-né du captif dans sa prison, et tous les premiers-nés du bétail. Ex 12, 29 : Ha setu, da hanternoz, an Aotrou da skeiñ gant pep kentañ-ganet e bro Egipt, adalek mab-henañ Faraon, en dije koazezet war e dron, betek mab-henañ ar prizoniad a oa en toull-bac’h, ha pep kentañ-ganet al loened.
Cette nuit-là, Pharaon se leva, ainsi que tous ses serviteurs et tous les Égyptiens ; et une immense clameur s’éleva en Égypte, car il n’y avait pas une seule maison sans un mort. Ex 12, 30 : Hag e savas Faraon en noz-se, hag e holl servijerien, hag an holl Egiptiz, hag e voe ur c’harmadeg vras en Egipt, rak ne oa ti ebet hep unan marv ennañ.
Pharaon convoqua Moïse et Aaron en pleine nuit, et leur dit : « Levez-vous ! Sortez du milieu de mon peuple, vous et les fils d’Israël. Allez ! Servez le Seigneur comme vous l’avez demandé. Ex 12, 31 : Hag e c’halvas Moizez hag Aaron en noz hag e lavaras : "Savit ! It kuit a-douez va fobl, c’hwi ha bugale Israel, hag it da servijañ an Aotrou, evel ma lavarit.
Même votre bétail, le petit et le gros, prenez-le comme vous l’avez demandé, et partez ! Appelez sur moi la bénédiction ! » Ex 12, 32 : Ho teñved hag ho saout a gemerot evel ma lavarit, hag it, ha va bennigit ivez".
Les Égyptiens pressèrent le peuple d’Israël de quitter le pays au plus vite, car ils se disaient : « Nous allons tous mourir ! » Ex 12, 33 : Hag e krogas an Egiptiz e-barzh ar bobl, mall ganto o c’has kuit eus ar vro, "Rak, emezo, emaomp holl o vont da vervel !"
Le peuple emporta la pâte avant qu’elle n’ait levé : ils enveloppèrent les pétrins dans leurs manteaux et les mirent sur leurs épaules. Ex 12, 34 : Hag e sammas ar bobl an toaz ha na oa ket goet, o nevioù-toaz paket en o mantilli war o skoaz.
Les fils d’Israël avaient agi selon la parole de Moïse : ils avaient demandé aux Égyptiens des objets d’argent, des objets d’or et des manteaux. Ex 12, 35 : Ha bugale Israel o devoa graet hervez lavar Moizez hag amprestet digant an Egiptiz traoù arc’hant ha traoù aour, ha mantilli.
Le Seigneur fit que son peuple trouve grâce aux yeux des Égyptiens : ils cédèrent à leur demande. Ainsi les fils d’Israël dépouillèrent-ils les Égyptiens. Ex 12, 36 : Hag an Aotrou en devoa roet grad-vat d’ar bobl ouzh daoulagad an Egiptiz, o devoa prestet dezho. Hag o devoa dibourc’het an Egiptiz.
Les fils d’Israël partirent de la ville de Ramsès en direction de Souccoth, au nombre d’environ six cent mille sans compter les enfants. Ex 12, 37 : Bugale Israel a yeas kuit eus a Ramses etrezek Soukot, war-dro 600 miliad a dud war-droad, paotred hep kontañ ar vugale.
Une multitude disparate les accompagnait, ainsi qu’un immense troupeau de moutons et de bœufs. Ex 12, 38 : Ur veskailhez vras a dud a bignas a-unan ganto ivez, gant chatal bras ha munut a-vagadoù, niverus-meurbet.
Ils firent cuire des galettes sans levain avec la pâte qu’ils avaient emportée d’Égypte et qui n’avait pas levé ; en effet, ils avaient été chassés d’Égypte sans avoir eu le temps de faire des provisions. Ex 12, 39 : Poazhañ a rejont an toaz a oa deuet ganto eus an Egipt d’ober bara plat hep goell, rak ne oa ket goet ; bountet e oant bet eus en Egipt hep gallout daleañ hag hep gallout pourchas bevañs dezho o-unan.
Le séjour des fils d’Israël en Égypte avait duré quatre cent trente ans. Ex 12, 40 : An amzer ma chomas bugale Israel en Egipt a voe pevar c’hant tregont vloaz.
Et c’est au bout de quatre cent trente ans, c’est en ce jour même que toutes les armées du Seigneur sortirent du pays d’Égypte. Ex 12, 41 : Hag a-benn pevar c’hant tregont vloaz, da geñver an deiz-se end-eeun, ez eas holl armeadoù an Aotrou er-maez eus an Egipt.
Ce fut une nuit de veille pour le Seigneur, quand il fit sortir d’Égypte les fils d’Israël ; ce doit être pour eux, de génération en génération, une nuit de veille en l’honneur du Seigneur. Ex 12, 42 : Un nozvezh veilhadeg e voe evit an Aotrou, pa gasas anezho er-maez eus douar an Egipt. An nozvezh-se a zo d’an Aotrou, ur veilhadeg da vezañ miret gant holl vugale Israel a-rummad da rummad.
Le Seigneur dit à Moïse et Aaron : « Voici le rituel pour la Pâque : aucun étranger n’en mangera. Ex 12, 43 : Hag e lavaras an Aotrou da Voizez ha da Aaron : "Setu lidoù ar Pask : Nep paotr estren ne zebro dioutañ.
Tout esclave acquis à prix d’argent, tu le circonciras, et alors il pourra en manger. Ex 12, 44 : Met ar servijerien, gwazed, prenet evit arc’hant, ma-z int bet amdroc’het ganit, a zebro dioutañ.
Ni l’hôte, ni le salarié n’en mangeront. Ex 12, 45 : Un annezad, ur goprad, ne zebrint ket dioutañ.
On la mangera dans une seule maison. Tu ne sortiras de cette maison aucun morceau de viande. Vous ne briserez aucun de ses os. Ex 12, 46 : En un ti e vezo debret, ne gasi kig er-maez eus ti ebet, hag askorn ebet ne vo torret anezhañ.
Toute la communauté d’Israël observera ce rituel. Ex 12, 47 : Holl gumuniezh Israel hen aozo.
Si un immigré qui réside chez toi veut célébrer la Pâque pour le Seigneur, tous les hommes de sa maison devront être circoncis. Alors il pourra s’approcher pour célébrer ; il sera considéré comme un israélite originaire du pays. Mais celui qui n’aura pas été circoncis n’en mangera pas. Ex 12, 48 : Ha ma loj ganit un ostiziad, evit ober Pask an Aotrou, e vo amdroc’het ganit pep paotr, ha neuze e tostaio evit e lidañ hag e vo evel ur c’henvroad ; met an neb a zo diamdroc’h ne zebro ket dioutañ.
La loi sera la même pour l’israélite de souche et pour l’immigré qui réside chez vous. » Ex 12, 49 : Ul lezenn hepken a vo evit ar c’henvroad hag an hini a zo ostizet du-se".
Tous les fils d’Israël firent comme le Seigneur l’avait ordonné à Moïse et Aaron. Ils firent ainsi. Ex 12, 50 : Hag e reas holl vugale Israel evel m’en devoa kemennet an Aotrou da Voizez ha da Aaron : evel-se e rejont.
C’est en ce jour même que le Seigneur fit sortir du pays d’Égypte les fils d’Israël rangés comme une armée. Ex 12, 51 : Bez’ ez eo an deiz, end-eeun, ma tennas an Aotrou bugale Israel eus bro Egipt gant o strolladoù.
💡 Informations supplémentaires
🌐 À-propos de la traduction en breton
La traduction du Livre de l’Exode en breton proposée par Bibl.bzh est basée sur le travail mené par les prêtres Pêr ar Gall et Job Lec'hvien, travail qu'ils ont édité sous la forme de cinq livres aux éditions An tour Tan en 1981. Il s'agit d'une traduction littérale de la source hébraïque appelée la Massorah, qui date de trois siècles après Jésus-Christ. Job Lec’hvien à la fin de sa vie (à partir de 2012 jusqu'en 2014) a revu tous les textes pour réduire la rigidité des traductions littérales depuis l'hébreu et afin de les améliorer pour la liturgie. Une version complète de la Bible a été éditée avec cette traduction par les éditions Penkermin en 2018. Cette traduction d'origine a été révisée et éditée par différents chrétiens bretons pour Bibl.bzh en 2025.
La traduction de la Bible en breton que nous vous présentons sur Bibl.bzh est le fruit d’un travail de plusieurs décennies par différents prêtres brittophones (voir la liste sur notre Foire aux questions), relue et corrigée par le comité « Bodad Santel » et encore améliorée pour Bibl.bzh par différents chrétiens bretons.
