Eil levr ar Vakabeed - Pennad 9
Pennad 9
À cette époque, Antiocos était piteusement revenu des régions de Perse. 2M 9, 1 : E-tro ar mare-se e tegouezhas gant Antiokos distreiñ pitous diouzh rannvroioù Persia.
Il s’était en effet rendu dans la ville de Persépolis ; il y avait entrepris de piller le temple et d’opprimer la ville. Mais la foule s’était soulevée, en ayant recours aux armes, si bien qu’Antiocos fut mis en déroute par les habitants du pays, et contraint d’opérer une retraite honteuse. 2M 9, 2 : Rak o vezañ aet er gêr a anver Persepolis, en devoa klasket preizhañ an templ ha gwaskañ kêr, hogen ar bobl en em savas hag a gemeras an armoù, ha neuze Antiokos, lakaet da dec’hout gant tud ar vro, a rankas kilañ, mezhek an tamm anezhañ.
Comme il se trouvait près d’Ecbatane, il apprit ce qui était arrivé à Nicanor et aux gens de Timothée. 2M 9, 3 : Pa oa en em gavet en-dro en Ekbatan, e klevas ar pezh a oa c’hoarvezet gant Nikanor ha tud Timozeos.
Transporté de fureur, il résolut de faire payer aux Juifs l’injure infligée par ceux qui avaient causé sa fuite. Pour ce motif, il ordonna au conducteur de lancer le char en avant, et de continuer sans répit jusqu’à la fin du voyage. En réalité, la sentence du Ciel était déjà sur lui. Il avait dit, en effet, dans son arrogance : « Arrivé à Jérusalem, je ferai de cette ville la fosse commune des Juifs. » 2M 9, 4 : Brouezet, e soñje lakaat ar Yuzevien da baeañ an dismegañs en devoa bet a-berzh ar re o devoa graet dezhañ tec’hout, hag en abeg da se e roas urzh d’ar bleiner kas ar c’harr war-raok diehan betek penn ar veaj. Met barnadenn an Neñv a oa ouzh e heul e gwirionez. Rak evel-hen en devoa lavaret gant rogoni : "Ur vered a Yuzevien a rin eus Jeruzalem, pa vin erruet eno !"
Mais le Seigneur qui voit tout, le Dieu d’Israël, le frappa d’un mal incurable et mystérieux. À peine avait-il prononcé ces mots qu’il fut saisi d’une implacable douleur aux entrailles et de terribles souffrances internes. 2M 9, 5 : Met an Aotrou, a wel pep tra, Doue Israel, a skoas gantañ ur c’hleñved dibare ha diwelus : a-boan m’en devoa lavaret ar c’homzoù-se, ma krogas ennañ poanioù bouzelloù dic’houzañvus ha diwaskoù garv en e ziabarzh :
Ce n’était que justice pour cet homme qui avait lui-même torturé les entrailles d’autres hommes par des supplices nombreux et inouïs. 2M 9, 6 : un dra peurreizh evit unan hag en devoa boureviet gant reuzioù niverus hag iskis bouzelloù ar re all.
Pourtant, il ne se départit nullement de son attitude provocante. Toujours rempli d’arrogance, il exhalait contre les Juifs le feu de sa colère et commandait d’accélérer la marche. C’est alors que, soudain, il tomba du char qui roulait avec fracas : tous les membres de son corps, entraînés dans une chute malheureuse, furent désarticulés. 2M 9, 7 : Eñ avat, atav leun a valc’hder, e tiskarge tan e fulor war ar Yuzevien hag e c’hourc’hemenne bale buanoc’h, pa gouezhas a-greiz-holl diwar ar c’harr, a ruilhe en ur dournial, ha ker rust e kouezhas d’an douar ma voe brevet holl izili e gorf.
Cet homme qui, l’instant d’avant, dans sa prétention surhumaine, croyait pouvoir donner des ordres aux flots de la mer, lui qui s’imaginait pouvoir peser dans une balance les hauteurs des montagnes, gisait à terre. Il fut transporté sur une civière, manifestant à tous la puissance de Dieu. 2M 9, 8 : Eñ hag a soñje ergentaou, en e fouge dreist-denel gourc’hemenn da goummoù ar mor, hag a soñje gantañ bezañ gouest da bouezañ en e valañs begoù ar menezioù, en em wele bremañ gourvezet war an douar, ha neuze douget en ur c’hravazh, en ur ziskouez evel-se, dirak daoulagad an holl, galloud Doue,
C’était au point que des vers sortaient en grouillant des yeux de l’impie et qu’au milieu d’atroces douleurs, sa chair se décomposait, alors qu’il vivait encore. La puanteur de cette pourriture accablait toute l’armée. 2M 9, 9 : ken e teue eus korf an den difeiz-mañ preñved a-vern ; hag eñ bev, e tispenne e gig a-dammoù hag eñ bev, e-kreiz ar gloazioù krisañ, n’helle ket an arme padout gant ar c’hwezh flaerius a save eus e vreinadur.
Celui qui peu auparavant croyait toucher aux astres du ciel, personne maintenant ne pouvait l’escorter à cause de son intolérable puanteur ! 2M 9, 10 : An hini a soñje gantañ, ur predig kentoc’h, tizhout stered an neñv, ne c’helle den e ambroug en arbenn d’ar flaer dic’houzañvus-se.
C’est alors que, broyé, il commença à se départir de cet excès d’arrogance ; sous le fléau divin, tiraillé à chaque instant par de vives douleurs, il prit conscience de sa situation. 2M 9, 11 : Neuze e krogas d’en em zizober, brevet evel ma oa, diouzh kalz eus e vrasoni, ha da zont da gaout anaoudegezh, dindan skourjez Doue, dre benaos e oa broudet gant poanioù kriz.
Ne pouvant supporter sa propre puanteur, il déclara : « Il est juste de se soumettre à Dieu et, quand on est mortel, de ne pas se croire l’égal de la divinité. » 2M 9, 12 : Ha pa ne oa ken evit gouzañv e-unan gant ar flaer a zeue anezhañ, ec’h anzavas kement-mañ : "Reizh eo sujañ da Zoue, ha, pa vezer marvel, chom hep soñjal bezañ par d’un doue".
Mais les prières de cet homme infâme allaient vers un maître qui ne devait plus avoir pitié de lui. 2M 9, 13 : Hogen, pedennoù ar gwall-zen-se a yae war-du ur Mestr ha na zlee ket kaout truez outañ pelloc’h ; hag e c’hratae
La Ville sainte, vers laquelle il s’était hâté pour la réduire au ras du sol et la transformer en fosse commune, il promettait maintenant de la rendre libre. 2M 9, 14 : e vefe diskleriet frank ar Gêr santel, ma-z ae nevezik ’zo daveti gant herr evit he rezañ hag ober ganti ur vered,
Les Juifs, auxquels il avait résolu de ne pas même accorder une sépulture, et qu’il avait décidé de jeter avec leurs petits enfants aux bêtes sauvages et en pâture aux oiseaux de proie, il disait maintenant vouloir les rendre tous égaux aux Athéniens. 2M 9, 15 : hag ar Yuzevien, ha na oant ket, hervezañ, dellezek a sebeliadur, met d’ober boued evned, hag a felle dezhañ teurel gant o bugale d’al loened-gouez, o lakaat a rafe holl kevatal gant an Ateniz ;
Le Temple saint, qu’autrefois il avait pillé, il l’ornerait des présents les plus beaux ; il lui restituerait en bien plus grand nombre tous les objets sacrés et pourvoirait de ses propres revenus à toutes les dépenses nécessaires aux sacrifices. 2M 9, 16 : an Templ santel, en devoa preizhet diagent, a ginklfe gant ar c’haerañ donezonoù, al listri sakr a rentfe holl ha kalz niverusoc’h, ha pourvezañ a rafe diwar e leve e-unan ar mizoù rekis evit an aberzhoù ;
En plus de tout cela, il promettait de devenir lui-même juif et de parcourir tout lieu habité en proclamant la souveraineté de Dieu. 2M 9, 17 : hag en diwezh e teufe da vezañ Yuzev e-unan hag ez afe da gement lec’h annezet evit embann hollc’halloudegezh an Aotrou Doue.
Mais ses souffrances ne s’atténuaient en rien, car le juste jugement de Dieu était sur lui. Alors, désespérant de son état, il écrivit aux Juifs la lettre ci-dessous, véritable supplique, qui disait : 2M 9, 18 : Met evel ma ne dorre tamm ebet war e boanioù, rak barnedigezh reizh Doue he devoa e dizhet, hag evel ma en em wele hep spi da wellaat, e kasas d’ar Yuzevien al lizher adskrivet amañ dindan, dezhañ stumm ur bedenn uvel ha skrivet evel-hen :
« Aux excellents Juifs, ses concitoyens, salut, santé et bonheur parfaits de la part d’Antiocos, roi et général en chef. 2M 9, 19 : D’ar Yuzevien, keodediz dispar, Antiokos, roue ha penngadour, salud, yec’hed hag evurusted disi !
Si vous vous portez bien, ainsi que vos enfants, et si vos affaires marchent à souhait, nous en rendons vivement grâce à Dieu, car nous plaçons notre espérance dans le Ciel. 2M 9, 20 : Ma-z oc’h yac’h, c’hwi hag ho pugale, ma-z a hoc’h aferioù en-dro evel ma c’hoantait, e lavarimp mil bennozh, ni hon eus esper en Neñv.
Quant à moi, je suis alité, sans force, mais je garde un affectueux souvenir de votre respect et de votre bienveillance. À mon retour des régions de Perse, je suis tombé gravement malade, et j’ai donc estimé nécessaire de veiller à la sécurité de tous. 2M 9, 21 : Me avat a zo gourvezet dinerzh war ur gwele hag am eus soñj ouzhoc’h gant tenerded en ho toujañs hag en hoc’h hegarated evidomp. War va distro diouzh kontreoù Persia, o vezañ bet kouezhet gwall-glañv em eus kavet e oa ret din eveshaat ouzh surentez an holl.
Je n’ai pas d’illusion sur mon état, et cependant j’ai le ferme espoir d’échapper à cette maladie. 2M 9, 22 : N’eo ket n’am bije spi ebet da wellaat ; rak, er c’hontrol, fiziañs bras am eus d’en em dennañ eus ar c’hleñved-mañ.
Mais j’observe que mon père aussi, à l’époque où il fit campagne dans le Haut Pays, désigna son successeur, 2M 9, 23 : Met o soñjal penaos va zad, pa-z ae da vrezelekaat d’ar broioù krec’h, a zisklerie bep tro pehini a gemerje ar gouarnamant war e lerc’h,
afin que les habitants du pays sachent à qui les affaires avaient été confiées, et ne soient donc pas troublés en cas d’événement inattendu ou de mauvaise nouvelle. 2M 9, 24 : evit tud ar vro, mar degouezhfe un dra dic’hortoz pe ur c’heloù fall bennak, o c’houzout da biv e oa lezet an aferioù, ma na vefent ket nec’het ;
Par ailleurs, je me rends compte que les souverains proches de nous et les voisins du royaume épient les occasions et guettent la suite des événements. C’est pourquoi j’ai désigné comme roi mon fils Antiocos, que j’avais souvent confié et recommandé à la plupart d’entre vous, lorsque je me hâtais vers les provinces du Haut Pays. Je lui ai d’ailleurs écrit la lettre transcrite ci-dessous. 2M 9, 25 : hag o c’houzout c’hoazh penaos ar rouaned diwar-dro hag ar briñsed stok ouzh ar rouantelezh a zo o c’hortoz ar c’houlz mat, hag oc’h eveshaat ouzh an darvoudoù, neuze em eus dibabet da roue, va mab, Antiokos, eñ hag am eus alies, pa reden etrezek ar rannvroioù krec’h, fiziet hag erbedet d’an darn vuiañ ac’hanoc’h ; skrivet em eus dezhañ al lizher amañ war-lerc’h.
Je vous prie donc et vous conjure, en souvenir des bienfaits que je vous ai accordés en général et en particulier, de conserver chacun la bienveillance que vous avez pour moi et pour mon fils. 2M 9, 26 : Ho pediñ a ran eta, hoc’h aspediñ, da gaout soñj eus ar madelezhioù am eus graet deoc’h a-wel d’an holl, pe ez-prevez, ha ma virot pep hini ho mignoniezh em c’heñver-me hag e keñver va mab.
En effet, j’en ai la conviction, il poursuivra ma politique, et se conduira envers vous avec modération et humanité ». 2M 9, 27 : Rak fiziañs am eus e kendalc’ho, leun a zouster hag a vadelezh, da heuliañ pizh-ha-pizh va mennadoù hag en em ray ganeoc’h".
Ainsi, ce meurtrier, ce blasphémateur connut le sort lamentable de terminer sa vie en terre étrangère, dans les montagnes, en proie aux pires souffrances, comme celles qu’il avait infligées aux autres. 2M 9, 28 : Neuze ’ta, ar muntrer-se, an touer Doue-se, gwasket gant gloazioù euzhus a-seurt gant ar re en devoa graet d’ar re all gouzañv, a varvas reuzeudik, pell diouzh e vro e-kreiz ar menezioù.
Philippe, son ami d’enfance, ramena son corps, mais ensuite il se retira en Égypte, auprès de Ptolémée Philométor, car il craignait le fils d’Antiocos. 2M 9, 29 : Filip, e vignon-kalon, a zegasas e gorf gantañ, met gant aon rak mab Antiokos, ez eas d’an Egipt davet Ptoleme Filometor.
