Aller au contenu
Accueil » Bible en breton » Ancien Testament en breton » Deuxième Livre des Martyrs d’Israël » Chapitre 14

Deuxième Livre des Martyrs d’Israël - Chapitre 14

Levr : Eil levr ar Vakabeed
Chapitre : 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15

Chapitre 14



Trois ans plus tard, Judas et les siens apprirent que Démétrios, fils de Séleucos, avait abordé au port de Tripoli avec une puissante armée et une flotte 2M 14, 1 : Goude tri bloavezh e klevas Judas hag e gumpagnuned e oa diskennet Demetrios mab Seleukos, e porzh Tripoli gant un armead kreñv hag ur strollad listri,

et qu’il s’était rendu maître du pays, après avoir fait disparaître Antiocos et son tuteur Lysias. 2M 14, 2 : hag en devoa aloubet ar vro ha lakaet d’ar marv Antiokos, ha Lizias e gulator.

Or, un certain Alkime, qui avait été grand prêtre, mais qui s’était volontairement souillé au temps de la révolte contre les coutumes païennes, comprenant qu’en aucune façon il ne pourrait être sauvé, ni avoir encore accès à l’autel sacré, 2M 14, 3 : Un Alkimos bennak, hag a oa deuet nevez 'oa da vezañ beleg-meur met a oa en em saotret a youl en amzer an dispac’h, o kompren ne oa tu ebet dezhañ d’en em saveteiñ na spi ebet ken gantañ da dostaat ouzh an aoter santel,

vint trouver le roi Démétrios. C’était aux alentours de l’an 151 de l’empire grec. Il lui offrit une couronne d’or et une palme, et en outre des rameaux d’olivier qui sont les redevances habituelles du Temple. Ce jour-là, il ne fit rien de plus, 2M 14, 4 : a zeuas da gaout ar roue Demetrios, war-dro ar bloaz kant unan-ha-hanter-kant, o kinnig dezhañ ur gurunenn aour, ur balmezenn, hag ouzhpenn, skourroùigoù olivez dleet hervez ar c’hiz d’an Templ ; hag en deiz-se ne reas ket muioc’h.

mais il saisit une occasion favorable à ses projets insensés lorsque Démétrios le convoqua à son conseil et l’interrogea sur les dispositions et les desseins des Juifs. Il répondit : 2M 14, 5 : Met kavout a reas ur blegenn a-du gant e fallagriezh pa voe galvet d’ar c’huzul gant Demetrios, a reas goulennoù outañ diwar-benn doareoù ha mennadoù ar Yuzevien, hag e respontas :

« Parmi les Juifs, ceux que l’on appelle Assidéens, dirigés par Judas Maccabée, alimentent la guerre et les émeutes, empêchant le royaume de connaître la tranquillité. 2M 14, 6 : Ar re, a-douez ar Yuzevien, anvet Asideidi ha renet gant Judas Makabe, a zo o vagañ ar brezel hag oc’h atizañ an tousmac’h, ha ne lezont ket ar rouantelezh da gaout sioulder.

Aussi, ayant été dépouillé de ma dignité héréditaire – je veux dire celle de grand prêtre –, je suis venu ici, 2M 14, 7 : Goude bezañ bet lakaet er-maez eus va c’harg deuet din diwar hêrezh, ar velegiezh-veur, setu perak ez on me deuet amañ :

tout d’abord parce que j’ai un réel souci des intérêts du roi, ensuite parce que je me préoccupe également de mes concitoyens. En effet, la déraison de ceux que je viens de nommer plonge toute notre race dans la misère, et non des moindres ! 2M 14, 8 : da gentañ dre breder gwirion evit mad ar roue, ha da c’houde en ali da skoazellañ va c’hengêriz ; rak diboellegezh ar re am eus anvet a ra d’hor gouenn a-bezh bezañ gwall reuzeudik.

Toi donc, ô roi, quand tu auras pris connaissance de chacun de ces points, veille sur notre pays et notre race menacée de toutes parts, et traite-nous aussi avec cette humanité et cette bienveillance dont tu fais preuve à l’égard de tous. 2M 14, 9 : Te eta, o Roue, pa 'z po bet anaoudegezh war bep hini eus ar c’hlemmoù-se, teurvez plediñ gant silvidigezh hor bro hag hor pobl en arvar, hervez an drugarez hegarat ac’h eus e-keñver an holl.

Car tant que Judas reste en vie, la paix n’est pas possible. » 2M 14, 10 : Rak e-keit ha ma vo bev Judas, n’hellor biken kaout ar peoc’h er rouantelezh".

Dès qu’il eut parlé de la sorte, les autres amis du roi, hostiles à l’action de Judas, s’empressèrent d’enflammer plus encore la colère de Démétrios. 2M 14, 11 : Kerkent ha m’en devoe lavaret kement-se, ar vignoned all d’ar roue hag o devoa kas ouzh Judas a voe mall warno lakaat Demetrios da gounnariñ.

Celui-ci désigna aussitôt Nicanor, qui avait commandé la troupe des éléphants. Il le nomma gouverneur militaire de Judée et l’envoya 2M 14, 12 : Kerkent e tibabas Nikanor, a oa deuet da vezañ Penn skouadrenn an olifanted, d’e envel da benngadour Judea ha d’e gas,

avec l’ordre de faire disparaître Judas lui-même, de disperser ceux qui étaient avec lui et d’introniser Alkime comme grand prêtre du plus grand des temples. 2M 14, 13 : en ur reiñ urzh dezhañ d’ober da Judas mervel, da zistrollañ e gumpagnuned ha da lakaat Alkimos da veleg-meur an Templ bras-meurbet.

Quant aux païens de Judée qui avaient fui devant Judas, ils se rassemblèrent en masse autour de Nicanor, pensant bien que les malheurs et les revers des Juifs seraient leur propre chance. 2M 14, 14 : Paganed Judea o devoa tec’het dirak Judas, en em strollas a-vern gant Nikanor, o soñjal e trofe droukverzh ha reuzioù ar Yuzevien d’o mad o-unan.

Lorsqu’ils apprirent que Nicanor approchait et que les païens venaient les attaquer, les Juifs se couvrirent de poussière et implorèrent Celui qui avait constitué son propre peuple pour l’éternité et qui toujours secourait sa part d’héritage avec des signes manifestes. 2M 14, 15 : Pa glevas ar Yuzevien edo Nikanor o tont hag edo ar Baganed oc’h en em sevel outo, e c’holojont o fenn a zouar hag e pedjont an Hini en devoa diazezet E bobl da viken ha na vanke morse da skoazellañ E hêrezh gant sinoù anat.

Sur l’ordre de leur chef, ils quittèrent aussitôt le lieu où ils se trouvaient, et rencontrèrent l’ennemi près du village de Dessaou. 2M 14, 16 : Dre c’hourc’hemenn o mestr ez ejont kuit raktal eus al lec’h m’edont hag e tigorjont an emgann e-tal bourc’h Desau.

Simon, le frère de Judas, avait engagé le combat avec Nicanor mais, brusquement décontenancé devant les adversaires, il avait subi un léger échec. 2M 14, 17 : Simon, breur Judas, a oa krog da stourm ouzh Nikanor, met dre ma oa en em gavet an enebourien a-daol-trumm warnañ, en devoa bet un tamm dizeur.

Toutefois, apprenant quelle était la bravoure des hommes de Judas, leur ardeur dans les combats livrés pour la patrie, Nicanor eut quelque crainte de s’en remettre au jugement par le sang. 2M 14, 18 : Nikanor avat, o klevout petore kadarnded o devoa tud Judas ha petore kalonegezh o devoa en argadoù evit o mammvro, a zoujas ober ar varn dre ar gwad.

Aussi envoya-t-il Posidonios, Théodote et Mattathias pour tendre la main droite aux Juifs et recevoir la leur, en signe de paix. 2M 14, 19 : Setu perak e kasas Posidonios, Teodotos ha Matatias, da astenn o dorn d’ar Yuzevien ha da gemer o hini.

Les propositions de paix furent longuement examinées, le chef les communiqua aux troupes et, comme les avis semblaient unanimes, on approuva le traité. 2M 14, 20 : Goude bezañ studiet pizh an traoù, e roas ar rener anezho da c’houzout d’an arme ha pa oa an holl a-du, e voe asantet ober emglev.

On fixa un jour où les chefs se rencontreraient en particulier. De part et d’autre, un char s’avança ; on disposa des sièges d’honneur. 2M 14, 21 : Lakaet e voe an deiz ma komzje ar pennoù an eil ouzh egile en o fart o-unan. Eus an eil tu hag egile e teuas ur c’harr war-raok hag e voe aozet kadorioù a enor.

Judas avait placé aux endroits stratégiques des hommes en armes, prêts à combattre, au cas où les adversaires tenteraient brusquement un mauvais coup. Mais l’entretien aboutit à un accord. 2M 14, 22 : Lakaet en devoa Judas tud armet el lec’hioù diouzh-se, prest da emellout, mar degouezhfe trumm un taol trubarderezh a-berzh an enebourien ; met en un doare dereat e rejont an emziviz.

Nicanor séjourna à Jérusalem sans rien y faire de déplacé ; il renvoya même les foules de ses partisans qui s’étaient rassemblées en masse autour de lui. 2M 14, 23 : Chom a reas Nikanor e Jeruzalem hep ober netra dizoare ; kas a reas kuit zoken an engroezioù bodet a-stroll en-dro dezhañ.

Il avait continuellement Judas en face de lui et il éprouvait pour cet homme une profonde sympathie. 2M 14, 24 : Dalc’hmat en deveze Judas dirazañ, douget ma oa en e ene d’an den-se.

Il l’encouragea à se marier et à avoir des enfants. Judas se maria, jouit de la tranquillité et goûta la vie de tous les jours. 2M 14, 25 : Hen aliañ a reas da zimeziñ ha d’engehentañ bugale ; dimeziñ a reas Judas, bevañ a reas e peoc’h hag e kemeras e zudi gant ar vuhez.

Mais Alkime, voyant la bonne entente de Nicanor et de Judas, se procura les clauses du traité, vint trouver Démétrios et lui dit que Nicanor avait des idées hostiles à l’État, puisqu’il avait désigné comme son successeur l’ennemi du royaume, Judas. 2M 14, 26 : Alkimos, o welout e oant hegarat an eil ouzh egile hag o vezañ pourchaset un eilskrid diwar ar feur-emglev, a yeas da gaout Demetrios hag a lavaras dezhañ en devoa Nikanor mennozhioù kontrol d’ar gouarnamant, rak enebour touet e rouantelezh, Judas, e zibabet en devoa da gemer e garg war e lerc’h.

Fou de rage, exaspéré par les calomnies d’Alkime, cet être malfaisant, le roi écrivit à Nicanor, lui déclarant qu’il était fort mécontent de ce traité de paix et lui ordonnant d’envoyer sans retard Judas Maccabée, enchaîné, à Antioche. 2M 14, 27 : Ar roue, aet e kounnar ruz ha broudet gant falstamalloù ar gwallibil-se, a skrivas da Nikanor da lavarout dezhañ e oa drouklaouen, ken e oa, en abeg d’ar marc’hadoù-se, hag e roas urzh dezhañ da gas raktal Makabe da Antiokeia, goude bezañ e chadennet.

Quand ces nouvelles parvinrent à Nicanor, il en fut bouleversé, car il lui en coûtait de violer ses engagements vis-à-vis d’un homme qui n’avait commis aucune injustice. 2M 14, 28 : Pa resevas al lizher-se, e voe mantret Nikanor, rak start e kave terriñ an divizoù gant un den ha n’en devoa graet netra ebet disleal.

Mais comme il n’était pas possible de s’opposer au roi, il guettait une occasion favorable pour exécuter cet ordre au moyen d’une manœuvre trompeuse. 2M 14, 29 : Met pa ne oa tu ebet da enebiñ ouzh ar roue, e klaske un digarez mat evit seveniñ an urzh-se dre un taol gwidre bennak.

Judas Maccabée, quant à lui, s’aperçut que Nicanor se comportait avec plus de raideur à son égard et que son abord ordinaire se faisait plus rude. Pensant que ce raidissement ne présageait rien de très bon, il rassembla un grand nombre de ses partisans et se déroba à Nicanor. 2M 14, 30 : Makabe avat, o teurel pled e veze rustoc’h Nikanor en e geñver ha m’e zegemere gant muioc’h a rogoni, a gomprenas ne oa ket eus ar gwellañ ar strizhder-se. Bodañ a reas en-dro dezhañ kalz a gumpagnuned, hag en em laeras kuit diouzh Nikanor.

Celui-ci se rendit compte qu’il avait été bel et bien trompé par la manœuvre de Judas. Alors, il se rendit au Temple saint, le plus grand de tous, tandis que les prêtres offraient les sacrifices habituels. Il leur ordonna de lui livrer cet homme. 2M 14, 31 : Kompren a reas hemañ e oa bet c’hoariet ez-leal gant an den-se, hag ez eas d’an Templ bras-meurbet ha santel en amzer ma kinnige ar veleien an aberzhoù boas ; hag e c’hourc’hemennas dezho ma lakjent an den-se etre e zaouarn.

Comme les prêtres déclarèrent sous serment ne pas savoir où se trouvait celui qu’on recherchait, 2M 14, 32 : Hogen ar re-mañ o vezañ touet dezhañ ne ouient ket pelec’h edo an hini a glaske,

Nicanor étendit la main droite vers le sanctuaire, et jura ceci : « Si vous ne me livrez pas Judas enchaîné, je raserai cette enceinte consacrée à Dieu, j’abattrai l’autel et j’élèverai en ce lieu un temple splendide pour Dionysos. » 2M 14, 33 : ec’h astennas Nikanor e zorn dehou war-du an Templ hag e touas o lavarout : "Ma ne lakait ket Judas etre va daouarn, hag eñ ereet, e tiskarin an templ-mañ da Zoue a-rez an douar, e freuzin an aoter, hag el lec’h-se end-eeun, e savin un templ hollgaer da Zionisos.

Sur ces paroles, il se retira. Mais les prêtres tendirent les mains vers le ciel, en invoquant Celui qui s’est toujours montré le défenseur de notre nation. Ils disaient : 2M 14, 34 : Ha goude m’en devoe lavaret ar c’homzoù-se, ez eas kuit. Ar veleien avat diouzh o zu a astennas o daouarn etrezek an Neñv, en ur bediñ evel-hen Difenner peurbad hor gouenn :

« Toi, Seigneur, tu n’as besoin de rien au monde, mais il t’a plu d’avoir parmi nous le Temple où tu demeures. 2M 14, 35 : Te, Aotrou, hep kaout ezhomm a netra, a zo bet plijet ganit e vefe en hon touez Templ da annez.

Et maintenant, toi, le Saint, Seigneur de toute sanctification, préserve à jamais de la profanation cette maison qui vient d’être purifiée. » 2M 14, 36 : Bremañ eta, Aotrou santel a bep santelezh, mir da viken disaotr an Ti-mañ a zo bet glanaet a-nevez 'zo".

Un certain Razis, parmi les anciens de Jérusalem, fut dénoncé à Nicanor. Cet homme aimait ses concitoyens et jouissait d’une excellente réputation. En raison de sa bienveillance, on l’appelait « père des Juifs ». 2M 14, 37 : Neuze e voe flatret da Nikanor unan eus Kozhidi Jeruzalem, anvet Razis, un den douget-bras d’e genvroiz ha brudet mat, hag a veze graet anezhañ Tad ar Yuzevien, en abeg d’e garantez evito.

Au début de la révolte contre les coutumes païennes, il avait été inculpé de judaïsme. Il s’était en effet dépensé corps et âme, de toute sa ténacité, à la défense du judaïsme. 2M 14, 38 : Tamallet e oa bet dezhañ e penn kentañ an dispac’h bezañ troet gant ar Yuzeviezh ha lakaet en devoa en argoll gant kalon ha dalc’husted, e gorf hag e vuhez evit ar Yuzeviezh.

Nicanor, voulant donner la preuve de sa malveillance à l’égard des Juifs, envoya plus de cinq cents soldats pour arrêter Razis, 2M 14, 39 : Nikanor avat, evit diskouez ar c’has en devoa en e galon ouzh ar Yuzeviezh, a gasas tremen pemp kant soudard d’e bakañ,

car il pensait qu’en arrêtant cet homme, il causerait le malheur de tous. 2M 14, 40 : rak soñjal a rae ober dezho ur reuz bras en ur brizoniañ an den-se.

La troupe, sur le point de s’emparer de la tour où Razis s’était réfugié, enfonçait violemment le portail d’entrée, avec l’ordre de mettre le feu et de brûler les portes. Alors Razis, cerné de toutes parts, se jeta sur son épée, 2M 14, 41 : Edo ar strollad war-nes kemer an tour, hag o tivarc’hañ dor an antre, dija e oa bet roet urzh da lakaat an tan ha da zeviñ an dorioù, Razis enket a bep tu, a droas beg e gleze outañ e-unan,

préférant mourir noblement plutôt que de tomber entre des mains criminelles et de subir des outrages indignes de sa noble naissance. 2M 14, 42 : rak gwell e oa gantañ mervel gant enor eget kouezhañ etre daouarn torfedourien ha gouzañv dismegañsoù dizereat ouzh e lignez uhel.

Mais, dans l’urgence du combat, il manqua son coup. Comme la foule des soldats se ruait à l’intérieur des portes, il courut héroïquement sur la muraille et se précipita courageusement sur la foule. 2M 14, 43 : Met c’hwitañ a reas war e daol gant trummder an argad. Evel m’o devoa an engroezioù en em daolet e diabarzh an dorioù, e redas Razis ent-kadarn war lein ar voger hag en em strinkas ent-kalonek war an engroez.

Tous reculèrent aussitôt, laissant un espace vide, au milieu duquel il tomba. 2M 14, 44 : Souzañ a rejont holl a-dreñv un tamm bihan, hag e teuas da gouezhañ e-kreiz al lec’h goullo.

Respirant encore et enflammé d’ardeur, il se releva tout ruisselant de sang et, malgré ses douloureuses blessures, il traversa la foule en courant. Enfin, debout sur une roche escarpée, 2M 14, 45 : Oc’h analañ c’hoazh hag entanet a gred, e savas en e sav, ha goloet a wad ha daoust d’e c’hloazioù poanius-meurbet, e tremenas d’ar red dre greiz ar bobl. 'Benn an diwezh en e sav war ur maen sonn ;

ayant déjà perdu tout son sang, il s’arracha les entrailles, les prit à deux mains et les jeta sur la foule, invoquant le Maître de la vie et de l’esprit afin qu’il les lui rende un jour. C’est de cette manière qu’il mourut. 2M 14, 46 : diwadet endeo a-grenn, e tennas er-maez e vouzelloù, hag ouzh o c’hemer gant e zaouarn, e taolas anezho d’an engroez ; ha goude bezañ pedet Mestr ar vuhez hag an ene, d’o daskoriñ dezhañ a-nevez un deiz da zont, e tremenas en doare-se.