Livre de Ben Sira le Sage - Chapitre 31
Chapitre : 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 | 42 | 43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49 | 50 | 51 |
Chapitre 31
La richesse provoque l’insomnie qui épuise le corps ; elle cause des soucis qui font perdre le sommeil. Si 31, 1 : Digousked ar binvidigezh a guzum ar c’horf ; he frederioù a bella ar mored.
Les soucis de l’existence empêchent de fermer l’œil, comme une maladie grave éloigne le sommeil. Si 31, 2 : An nec’hamantoù a harz ouzh an dargud, hag ar c’hleñved grevus a denn kuit ar c’housked.
Le riche s’est donné de la peine pour faire fortune, et, quand il s’arrête, il prend du bon temps. Si 31, 3 : Ar pinvidig a boagn evit berniañ madoù, ha paouezet a labourat e walc’h e blijadur ;
Le pauvre s’est donné de la peine pour vivre de peu et, quand il s’arrête, il tombe dans la misère. Si 31, 4 : ar paour a boagn dre n’en deus ket peadra pa baouez a labourat e kouezh en dienez.
Qui aime l’or ne pourra rester juste, qui court après le gain se laisse fourvoyer. Si 31, 5 : Neb a gar an arc’hant ne vo ket kavet reizh, neb a glask ar gounid a ziroudo.
Beaucoup sont tombés pour avoir aimé l’or ; leur perte était inévitable. Si 31, 6 : Kalz a zo aet d’an emgoll en abeg d’an aour, dismantr a oa aze dirazo ;
L’or est un piège pour ceux qui en font une idole ; l’insensé s’y fera prendre. Si 31, 7 : rak ur pech ez eo evit ar re ’zo sot gantañ, hag an holl diskianted en em lez da vezañ paket.
Heureux le riche qui fut trouvé sans reproche et n’a pas couru après l’or. Si 31, 8 : Evurus ar pinvidig en em vir dinamm na red ket war-lerc’h an aour !
Qui est-il ? Nous le dirons bienheureux : parmi son peuple, il a fait des merveilles ! Si 31, 9 : Piv eo ma tisklerimp anezhañ evurus, rak traoù burzhudus en deus graet e-kreiz e bobl
Qui donc fut jugé parfait dans l’épreuve ? À lui, la gloire pour toujours ! Qui donc pouvait pécher et n’a point péché, faire le mal, et ne l’a pas fait ? Si 31, 10 : piv ’ta ’zo bet amprouet evel-se ha kavet peurvat. Abeg a c’hloar a vo kement-se evitañ. Piv en deus gallet pec’hiñ ha n’en deus ket pec’het, ober droug ha n’en deus ket graet ?
Ses biens s’affermiront dans le Seigneur, et l’assemblée dira ses largesses. Si 31, 11 : Startaet e vo e vadoù, ha bodadeg an dud a embanno e vadoberoù.
Es-tu assis à une table somptueuse ? N’en reste pas la bouche ouverte et ne dis pas : « Eh bien, que de choses ! » Si 31, 12 : Mard out azezet ouzh taol un den uhel, na zigor ket da c’henoù diwar he fenn o lavarout : Nag a draoù ’zo warni !
Souviens-toi que c’est mal d’avoir l’œil avide : y a-t-il créature plus avide que l’œil ? Voilà pourquoi il pleure à tout propos. Si 31, 13 : Az pez soñj ez eo fall kaout ul lagad avius. Hag eñ ez eus gwashoc’h krouadur eget al lagad ? Setu perak e fourgas dirak pep tra.
N’étends pas la main vers tout ce qu’il convoite, ne te jette pas aussi vite que lui sur le plat. Si 31, 14 : E lec’h ma sell da ostiz, n’astenn ket da zorn, ha na stok ket outañ er plad.
Pense à ton voisin autant qu’à toi ; agis en tout avec réflexion. Si 31, 15 : Soñj diwar-benn da nesañ diouzh ar pezh ez out te da-unan, war gement a rez en em soñj da gentañ.
Mange ce qui t’est offert, en homme bien élevé ; ne mâche pas bruyamment : tu serais insupportable. Si 31, 16 : Debr evel un den ar pezh a vez kinniget dit, na zigor ket da javedoù en ur chaokat, na vi ket doñjerus.
Par bonne éducation, arrête-toi avant les autres ; ne te montre pas vorace, de peur de choquer. Si 31, 17 : Paouez te da gentañ dre sevended, ha na vez ket lontek gant aon da feukañ ;
Et s’il y a beaucoup de monde à table, n’étends pas la main le premier. Si 31, 18 : ha mar bezez ouzh taol gant kalz a dud n’astenn ket da zorn a-raok ar re all.
Qu’il suffit de peu à l’homme bien éduqué ! Une fois couché, il n’a pas la respiration difficile. Si 31, 19 : Pegen nebeut a zo a-walc’h evit un den savet mat ! Gant-se aet da gousket na vez ket berr da alan
Un estomac léger procure un sommeil réparateur ; on se lève le matin et on a l’esprit dispos. Mais les tourments de l’insomnie, les nausées et la colique attendent l’homme glouton. Si 31, 20 : da stomok kerreizh, kousket yac’h, abred e saver, digoumoul ar spered. An digousk, an dislonk hag ar sklis, setu lod an den lontek.
Si tu as été forcé de trop manger, lève-toi, quitte la table et fais une pause. Si 31, 21 : Mard out bet rediet da zebriñ re, sav, kae da bell da zislonkañ ha gwelloc’h e vo dit.
Mon fils, écoute-moi sans ricaner : plus tard, tu comprendras mes paroles. Sois modéré en tout ce que tu fais, et tu ne tomberas jamais malade. Si 31, 22 : Selaou, va mab, n’am dispriz ket, ha diwezhatoc’h e kavi va c’homzoù en-dro : E kement a rez, bez kerreizh, ha morse ne zegouezho ar c’hleñved warnout.
On bénit celui qui reçoit fastueusement, il justifie sa réputation de largesse. Si 31, 23 : Un ostiz a-lorc’h a ve meulet gant an dud hag e talc’her da reiñ testeni d’e vrokusted ;
Toute la ville dénigre celui qui reçoit chichement, il mérite sa réputation de pingre. Si 31, 24 : un ostiz pizh avat a vez hiboudet e kêr diwar e benn, pep unan a zegas un testeni bennak diwar-benn e strizhder.
Avec le vin ne fais pas le brave, car le vin en a perdu beaucoup. Si 31, 25 : Gant ar gwin na vez ket kalonek, rak ar gwin en deus kaset kalz a dud d’an emgoll.
Comme à la forge on éprouve une lame quand on la trempe, le vin éprouve les cœurs quand des orgueilleux se querellent. Si 31, 26 : Ar fornez a amprou temz an dir, evel-se ar gwin a amprou ar c’halonoù en un tabut a vrabañserien.
Pour les hommes, le vin, c’est la vie, tant qu’on le boit avec modération. Qu’est-ce qu’une vie où manque le vin ? Il a été créé pour la joie de l’homme. Si 31, 27 : Ar gwin a zo buhez evit an den mar ev anezhañ hep netra re ; petra eo ar vuhez evit an neb a vank a win ? Rak krouet eo bet hemañ evit joa an dud.
Le vin est allégresse du cœur et joie de vivre pour qui le boit à son heure et avec mesure. Si 31, 28 : Dudi ar galon ha levenez an ene, sed ar gwin evet e koulz hag a-walc’h.
Le vin est amertume de l’âme pour qui le boit avec excès au point de s’exalter et de perdre l’équilibre. Si 31, 29 : C’hwervder an ene, sed ar gwin evet re dre lontegezh pe diwar un difi.
L’ivresse décuple la fureur de l’insensé jusqu’au scandale, elle diminue sa force et lui attire des coups. Si 31, 30 : Ar vezvierezh a gresk fulor an diskiant betek e wall, digreskiñ a ra e nerzh hag e tegas taolioù.
Ne provoque pas ton voisin au cours d’un banquet bien arrosé, ne te moque pas de lui quand il est joyeux, ne lui adresse pas des propos blessants et ne le harcèle pas de tes réclamations. Si 31, 31 : En ur banvez gant gwin na glask ket a-enep da nesañ, na ra ket goap outañ mard eo drev, na daol ket outañ komzoù dismegañsus, ha na heg ket anezhañ en ur azgoulenn arc’hant digantañ.
